ذات بهرهاى « 1 » ندارى ؛ و ما صدق :
« وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ »
. قوله « 2 » :
سفيد و سرخ و زرد و رنگ كاهى * به نزد وى نباشد جز سياهى
أعنى كور مادرزاد كه از عالم مبصرات بىنصيب است ، هر چند تو در پيشش ، اسم سفيدى و سرخى و زردى ببرى ، چون نديده و خبر ندارد ، لهذا هيچ تصوّر سياهى و سفيدى به خيالش نمىآيد . و چون چشمش تار و ظلمانيست كلّ الوان را سياهى و تاريكى تصوّر مىنمايد از باب عدم بصر و بصيرت . كما قال تعالى :
« وَ جَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لا يُبْصِرُونَ »
. كما قيل :
« چون نهى بر چشم خود شيشه كبود * لاجرم عالم كبودت مىنمود »
پس ، همچنين كسى كه در اين عالم تخم علم و عمل در زمين دل نكاشت ، در آنجا از مشاهده محروم است ؛ چه ، معرفت بذر مشاهده است .
خرد از ديدن احوال عقبا * بود چون كور مادرزاد دنيا
يعنى چنانچه « 3 » كور مادرزاد در اينجا از ديدنىها بهره ندارد ، عقل بشر هم در افكار احوال عقبى عذر بخواهد . چنانكه در آيهى كريمه مىفرمايد :
« أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ »
.
هامش
( 1 ) . پا : بهره
( 2 ) . شا : ( قوله ) را ندارد .
( 3 ) . پا : چنانكه