اوّل البلوغ » . و قول ايشان - قدّس سرّه - آنكه حاجز و حايلى كه سالك الى اللّه را مانع از وصول و حصول است نقص مغز « 1 » و عدم كمال و بلوغ اين قوّه است . ولى « 2 » :
چو مغزش پخته شد بىپوست نغز است
يعنى چون مغز ناقص به علم و عمل و رياضات و مجاهدات پخته ، يعنى كامل گرديد ، آنوقت بىپوست اعنى مجرّد از بدن مطلوب است ؛ چه ، پوست حاجب جمال و كمال اوست .
ولى بىپوست ناپخته است هر مغز * ز علم ظاهر آمد علم دين نغز
مىفرمايد كه موقوف است كمال انسان به بدن ، و مغز به پوست ، و نطفه به رحم ؛ چنانكه كمال علم دين ، على الخصوص علم الهى اعمّ و الهى اخصّ كه به آنها درست و محكم مىشود دين و كامل مىشود اصول عقايدى كه در آنها مظنّهى باطل است ؛ كما ورد : « اوّل الدّين معرفة الجبّار » .
و على - عليه السّلام « 3 » - فرمود : « اوّل الدّين معرفته » - به اين علوم ظاهره است كه مشهور به علوم ادبيّه باشد ، چون علم نحو و صرف و معانى و « 4 » بيان و لغت و غير ذلك . و از باب آنكه مطالب علوم الهيّه بسيار دقيق است ، لا بدّ « 5 » توقّف دارد معرفتش بر معرفت علوم رياضيّه اعنى هيئت و حساب و هندسه و موسيقى ؛ چه ، آنها را علوم رياضيّه ناميدهاند ، از باب آن است كه در زمان سابق هركس « 6 » مىخواست شروع در علوم الهى نمايد ، اول حكماء كرام به جهت دقت ذهنش او را امر به كسب اينگونه علوم مىفرمودند . و چون در كسب آنها نفس بسيار رياضت مىكشد ؛ لهذا آنها
هامش
( 1 ) . پا : ( مغز ) را ندارد .
( 2 ) . پا : ( ولى ) را ندارد .
( 3 ) . شا : ع
( 4 ) . شا : ( و ) را ندارد .
( 5 ) . پا : لابدا
( 6 ) . شا : آنكه