و كافر و شقى و تقى ، عالم و عامى ، حتّى جماد و نبات مفطور و مجبورند بر اداى آن امر كه تمام انقياد و اتيان است ، بدون آلايش ابا و عصيان . كما قال تعالى :
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ »
. لذا قال المولوى :
« مؤمن و ترسا ، يهود و گبر و مُغ * جمله را رو سوى آن سلطان الغ »
اما حكم تشريعى او - چنانكه گذشت - آن اوامر و نواهى است كه بر آنها ثواب و عقاب مترتّب « 1 » است . مجملا امر تكوينى وجود منبسط است و او نيست مگر واحد ، به مفاد :
« وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ »
. ولى اوامر تشريعى متكثّر است از صوم و صلات و « 2 » حجّ و جهاد و « 3 » خمس و زكات الى غير ذلك . بعد بدان كه هر جزئى از اجزاء بدن - چه بدن مؤمن و چه بدن فاسق و فاجر - تمام عابد معبود حقيقىاند ، امّا به عبادت تكوينى . و كلام شيخ سعدى - عليه الرّحمة - است « 4 » :
« خود نه زبان در دهان عارف مدهوش * حمد و ثنا مىكند ، كه موى در اعضا »
و امتياز مؤمن از « 5 » كافر به همين عبادت و اطاعت تشريعى است . و اين احكام تشريعى وارد و واجب بر توست از جهت اضافهات بدين كلوخ طبيعى ، و لازم بدن است و در نزد انتفاى ملزوم ، انتفاى لازم واجب . و انتفاى اين تن و جان و ما و من و « 6 » تو لازم نيست كه در همين موت طبيعى و « 7 » مرگ اضطرارى باشد ، بلكه اهل اللّه در همين نشئه ، ترك تن « 8 » و جان و ما
هامش
( 1 ) . پا : متربّت
( 2 ) . پا : ( و ) را ندارد .
( 3 ) . پا : ( و ) را ندارد .
( 4 ) . شا : كما قيل
( 5 ) . شا : و
( 6 ) . پا : ( و ) را ندارد .
( 7 ) . شا : ( موت طبيعى و ) را ندارد .
( 8 ) . پا : ( تن ) را ندارد .