شش برج « 1 » سمت جنوب ، خريف و زمستان است و در شش برج « 2 » سمت شمال ربيع و تابستان است . و مقدار جرم شمس كه نيّر اعظم است ، در تعيين مساحت ، سيصد و بيست و شش مقابل جرم ارض است .
سيوم زهره ، دوم جاى عطارد * قمر بر چرخ دنيا گشت وارد
سوّم « 3 » از سيّارات زهره [ است ] ، و بر قولى حركت او تمام دوره را در هفت ماه و چهارده ساعت تمام نمايد . و مكان او در فلك سيّوم از افلاك تسع است . دوّم از سيّارات عطارد [ است ] ، و مكان او در فلك دوّم ، و نيز حركت او بر قولى در سه ماه و بر قولى در دو ماه و بيست و هشت روز تمام دوره را سير مىكند ؛ چنانكه مدار و حركت ذاتى كوكب مريخ - كه در ورقهى قبل مذكور گرديد - تمام دوره را به دوره مركز ارض در ششصد و هشتاد و هفت روز است . بارى ، اول از سبعهى متحيّره ، قمر است « 4 » ، و مكان او در فلك اوّل است ، و « 5 » حركت و سير او در بيست و هشت يا سى روز است . از « 6 » تمام كواكب كوچكتر است ، و هم « 7 » در حركت سريعتر .
بزرگ معلوم شدنش از بابت قرب به ماست . على الجمله تمام اينها مدبّرات و مصابيح عالم ملكاند . كما قال تعالى :
« وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ »
.
و ايضا قوله تعالى :
« إِنَّا
« 8 »
زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ »
.
قمر را بيست و هشت آمد منازل
مثل آنكه نفس انسان - كه هواى خارج از باطن است - از جهت او همين بيست و هشت منزل است كه در عبور بر هر منزلى ، كلمهاى از
هامش
( 1 ) . شا : بروج
( 2 ) . شا : ماه
( 3 ) . شا : سيّم
( 4 ) . پا : ( است ) را ندارد .
( 5 ) . پا : ( و ) را ندارد .
( 6 ) . پا : بيست و هشت روز از
( 7 ) . پا : ( هم ) را ندارد .
( 8 ) . پا : و