زحل « 1 » هشتاد و دو قدر جرم ارض است .
ششم برجيس را جاى و مكان است
برجيس كه اسم مشترى است ، او در فلك ششم است ، و حركت ذاتى او به قولى « 2 » در دوازده سال دوره طى مىكند از غرب به شرق ، چون شمس كه حركت خاصّهى او از شرق به غرب « 3 » است . و همچنين حركت فلك ثوابت كه ملازم است شمس در حركت منطقهى او ، ولى بالقسر فلك اطلس . تمام اين فلك و فلكى از شرق به غرب حركت نمايند ، چنانكه مشاهد است .
بود پنجم فلك مرّيخ را جاى
بدان كه پنجم از جملهى كواكب سبعهى سيّارهى متحيّره ، مريخ است كه مكان او در فلك پنجم ، بالاى فلك شمس است و مشهور به بهرام . و كوكب مشترى - كه ذكر او گذشت - مقدار جرم او صد و هشتاد مقابل جرم ارض است ، و اين كوكب مريخ سه برابر « 4 » جرم ارض . و بايد دانست كه از جهت هر كوكبى از اين كواكب سبعه ، سه فلك است كه يكى را مدبّر « 5 » ، و يكى را ممثّل ، و يكى خارج مركز گويند . و هريك از آنها در گوشهاى از خارج مركز خود فرورفتهاند .
به چارم ، آفتاب عالمآراى
چنانكه پيش معلوم گرديد كه شمس در فلك چهارم است و حركتش بر سطح منطقة البروج است « 6 » ، چرا كه بروج دوازدهگانه بر آن دايره فرض شده بود . و شمس لا بد بايد در سالى تمام آن بروج را طى نمايد « 7 » كه در
هامش
( 1 ) . پا : مقدار او
( 2 ) . شا : ( به قولى ) را ندارد .
( 3 ) . پا : او كه از غرب به شرق
( 4 ) . پا : مقابل
( 5 ) . شا : مدير
( 6 ) . پا : ( است ) را ندارد .
( 7 ) . شا : كند