« خشم و شهوت « 1 » مرد را احول كند * ز استقامت روح را مبدل كند « 2 » »
چه از خاصيّت احولى است شريك قرار دادن از براى هر چيز . و كلّيهى افراد انسان به اين « 3 » مرض گرفتارند كه به زبان مىخوانند :
« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
، و همچنين به زبان مىخوانند : « اشهد ان لا إله الا اللّه وحده لا شريك له » ، اما به حسب واقع و نفس الامر گويا هزار شريك بيشتر قرار مىدهند از آسمان و زمين و نبات و حيوان ؛ و بوى توحيد ذات به مشام ايشان نرسيده كه : « لا هو الا هو » ؛ يعنى هستى نيست بهجز هستى مطلق . كما قيل :
« هستى ساذج « 4 » است وحدت صرف * دو نمايد به ديدهى احول »
پس وقتى كه دو چشم احول شفا يافت و خيالات فاسد « 5 » از ميان رفت ، گويا زمين و آسمان در نظر او مبدّل شده ، به كلّى « 6 » تغيير مىكند . يعنى اوّل در نظر قاصر حيوانى آسمان ديده مىشد ، و بعد تغيير مىكند در نظر تو و مظهر صفت فعلى « 7 » « يا رفيع الدائم » مىشود . بنا بر آنكه صفات او - تعالى - در هرچه باشد ، عين ذات است ، مرتبهى ديگر ذات او را متلبّسا به صفت « يا رفيع » مشاهده مىكنى « 8 » . همچنين در زمين كه اوّل از زمين تراب مىديدى ، بعد در نظرت تغيير مىكند ، از او يا نافع و امين مشاهده مىكنى . بالجمله ديد انسان كه تغيير نمود ، تمام اشياء گويا مبدّل مىشوند .
از اينجاست كه مىفرمايد :
چو خورشيد جهان بنمايدت چهر
هامش
( 1 ) . شا : شهوت است كه
( 2 ) . پا ، شا : روح را از استقامت دركند
( 3 ) . شا : آن
( 4 ) . پا : سازج
( 5 ) . شا : فاسده
( 6 ) . شا : ( در . . . كلى ) را ندارد .
( 7 ) . پا : تغيير كرد مظهر اسم صفت فعلى
( 8 ) . شا : كنى