هفتاد و چهار آنجا را بنائى نمود - در زمان عضد الدوله ابن ركن الدوله بهغايت معمور بود چنان كه طرف قبله آنجا قصبهاى ترتيب داده اسم آن را فنا خسرو گرد نهاد گويند عمارت آن قصبه به مرتبهاى رسيد كه حقوق ديوانيش بيست هزار دينار گرديد اكنون از آن اثرى نيست ، صمصام الدوله ابن عضد الدوله دور شيراز را باروئى كشيد بمرور دهور منهدم گرديد ، شرف الدين محمد انجويه بتجديد حصار سعى نموده باتمام رسانيد باز خراب گشت ، شاه شجاع بن محمد بن مظفر آن را تعمير كرد آن نيز رو به خرابى آورد ، كريمخان بن ايناق زند از قبايل اكراد قلعه محكم و باروى مستحكم بر وى كشيد قهرمان ايران وى را به خاك يكسان گردانيد ، حسينقلى خان برادر شهريار زمان قلعهاى ساخته و حصار خشتى انداخته تا به حال باقيست .
اكنون كه سنه هزار و دويست و سى و هفت هجريست مشتمل است بر قرب شش هزار باب خانه و شش دروازه و نه محله كوچههايش تنگ و مبرز خانها قرب در خانه واقع ، در زمستان كوچههاى آنجا بهغايت كثيف و چركين و در تابستان گرم و متعفن چنان كه مردم متميز را تردد از كوچهها متعذر و خانههاى آنجا بهغايت محقر است ، بازار آن ديار بسيار بىاسلوب و نامرغوب كريمخان زند چهار سوئى طرح انداخته و مسجدى و حمامى و بركهاى قرب چهارسو بهغايت خوبست فى الواقع اگر عمارت كريمخان از آن ديار وضع شود شهركيست قصبه مانند ، آبش از قنوات نسبت بدان شهر در غايت قلت بهترين آبش قناتى است كه ركن الدوله اخراج كرده مشهور به ركنآباد است هوايش باعتدال قريب و اندكى به گرمى مايل است اكثر اوقات روى بازارش از رياحين خالى نيست بيرون آن شهر بهغايت دلگشا علىالخصوص هنگام بهار رشگ گلستان مصر و قندهار است .
تكاياى چند آنجاست مانند تكيه حافظيه ، و هفت تن ، و چهل تن ، و بابا كوهى ، و سعدى ، و شاه داعى ، و تخت قاجار - اكثر ميوهء سردسيرى و گرمسيرى در آن شهر فراوان و غلهاش در اكثر اوقات ارزانست مردمش ضعيف و لاغر و گندمگون و زردفامند به علت رطوبت ارضى و هوائى بىغيرت و بىحميت و كاهلند دليل بر اين مطلب آنكه صاحب داعيهاى
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 857
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٨٥٧