مردمش سفيد چهره و از متاع حسن برخوردار نيك و خوشاخلاق و خوشكردار و تنپرور و بىآزارند اكثر ايشان مذاهب اربعه دارند و شيعه اثنىعشرى بسيارند و قوم ارامنه و يهود در آنجا سكونت دارند خصوصيات آن ديار بيشمار است چنان كه حكيم انورى در وصف آن شهر گويد :
خوشا نواحى بغداد و جاى فضل و هنر * كسى نشان ندهد در جهان چنان كشور
و كسى ديگر گفته :
بغداد خوش است ليك از بهر كسى * كو را بمراد دل بود دسترسى
بسيارى از مشايخ عظام در آن مقام آسودهاند مانند شيخ معروف كرخى و شيخ جنيد بغدادى و شيخ شبلى و بشر حافى و حسين بن منصور و شيخ بهلول دانا و شيخ شهاب الدين سهروردى و شيخ حارث محاسبى و شيخ عبد القادر جيلانى و شيخ سرى سقطى و احمد مسروق و ابو الحسين خضرى ، و از علماء شيخ مفيد بعضى طرف شرقى مدفون و برخى سمت غربى آسودهاند و جمعى ديگر در قريه ابو حنيفه مدفونست و آن قريهايست باصفا و مشتملست بر باغات دلگشا و عمارات روحافزا در كنار شط واقع و اطرافش واسع است « 1 » .
در تواريخ مسطور است كه شاه اسماعيل صفوى هنگام استيلا قبر ابو حنيفه را كنده و به نجاست آكنده ساخت و بناهاى عتيق و جديد او را تمام برانداخت و چندين گاه همانجا مبرز بوده و هركسى آنجا طهارت مىنموده چون سلاطين روم آنجا را مسخر نمودند بنا بر تأليف قلوب عوام در محل مبرز قبرى ساخته و گنبد عظيم پرداختند و خلق را به زيارت آن مبرز دلالت كردند و عوام نيز مراسم زيارت بجاى آوردند و نپرسيدند و گرد سؤال نگرديدند كه مبرز را چرا بايد زيارت نمود و بچه سبب سر بر آستانش بايد سود سبحان اللّه طرفه حالى است
دانائى مىگويد جهان پر از خر است و خربازار است چنان كه عارفى گفته :
هامش
( 1 ) - بستان : مزار عالىمقدار ابو حنيفه ثابت بن نعمان كوفى در آن ديار مطاف خلق روزگار است گنبد عالى در نهايت متانت و ضريح نقره خالص بالاى قبرش ساختهاند و حجرات بسيار استوار جهت آسايش فقراى هر ديار طرح انداختهاند .