آن شهر در دامن كوه الوند اتفاق افتاده سمت جنوبش گرفته ساير اطرافش گشاده است مشتملست بر قرب دوازده هزار باب خانه و در جميع خانههاى آن آب روان و باغچه چون جنان و مضمون آيهء
ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ
در آنجا عيان و انواع فواكه و حبوب فراوانست در زمان خلفاء بنى عباس بهغايت معمور و آباد بوده و در سنه سيصد و اند مرداويج بن زياد آنجا را قتلعام نموده گويند دو خروار ابريشم از ازار مقتولين برآوردند و بعضى از سلاجقه آنجا را دار الملك كردند مكرر چشم زخم روزگار بدان ديار رسيده و باز جامه معمورى و آبادى پوشيده است چون مدتى حاكم آنجا على شكر تركمان بهارلو بوده لهذا آن ولايت مشهور به قلمرو على شكر شده محتويست بر نه بلوك در شهر و بلوكش امامزاده و اولياء بسيار آسودهاند منجمله امامزاده محسن بن على در دو فرسخى مدفونست الحق آن مكان رشك باغ جنان و غيرت روضه رضوان است مزار ابو دجانه انصارى نيز در خارج شهر سمت غربى واقع است و حارث بن على در ميان شهر مدفونست ، و اسماعيل بن موسى الكاظم عليه السّلام در خارج شهر جانب جنوب آسوده است ، و حسين بن على النقى عليه السّلام در وسط شهر قرب جامع كبير مدفون است .
كوه الوند
كه آن را نيز اروند گويند طرف قبله واقع و شهر همدان در دامن آن كوه با شكوه اتفاق افتاده آن جبل بجبال متصل نيست و دورش سى فرسخ است گويند بيست و چهارهزار چشمه از آن كوه جارى و چهل و دو رودخانه از آنجا بصحراى همدان و تويسركان و غيره سارى است .
در تواريخ مسطور است كه چهارصد كس از اولياء بزرگوار در آنجا به درجهء كمال رسيدهاند و هرگز از ابدال و اقطاب آن كوه خالى نباشد و ملاقات حضرت خضر و الياس در آن كوه مىشود ، عقاقير و ادويه و كان لعل و غيره در آنجا بسيار است از قديم الايام مسكن سادات عظام و اولياء گرام بوده و هميشه اهل عرفان و اصحاب