نوبت طلوع ماه جاه عباسيان رسيد همواره اولياى دولت بنى عباس در آن ولايت حكومت مىنمودند تا در اواسط دولت ايشان ملوك صفاريان از گماشتگان آن طايفه انتزاع فرمودند ، ملوك سامانيان از چنگ صفاريان برآوردند مدتى بدست امناى دولت سامانيان بود آخرالامر سلاطين غزنويه از ايشان استرداد نمودند آنگاه به حوزه تصرف ملوك سلجوقيه افتاد چون آفتاب دولت ايشان روى بزوال نهاد بدست خوارزم شاهيان درآمد تا آنكه طايفه قراختائيان بدانجا استيلا يافتند و از جانب خانان چنگيزيه رشته سلطنت آنجا را تافتند چون دولت ايشان منقرض گشت و زمان سلطنت آن گروه درگذشت آل مظفر مسخر كردند ، و امير تيمور صاحبقران و اولادان از آل مظفر گرفته در حيطه تصرف درآوردند ، چون در اركان دولت آل تيمور فتور پيدا گرديد و نوبت سلاطين تركمانيه رسيد ايشان آن ملك را بسلك تسخير كشيدند ، چون خورشيد سلطنت صفويه از مشرق اقبال طلوع نمود شاه اسماعيل از تصرف تراكمه انتزاع فرمود ، بعد از انقراض دولت صفويه جماعت افغان بر آن ديار مستولى شدند و از فوائد قتل عام و غارت هيچگونه تقصير نكردند ، نادر شاه عاليجاه از آن طايفه انتزاع فرمود و دود از دودمان افغان برآورد چون دولت نادرى درگذشت چندى ملوكالطوايف گشت ، عاقبتالامر امراى زنديه آنجا را گرفتند و جمهور رعايا و براياى آن ديار فرمان زنديه پذيرفتند تا كوكب اقبال زنديه به افق زوال غروب نمود و آفتاب اقبال قاجاريه طلوع نمود آقا محمد خان بن محمد حسن خان آنجا را مسخر كرد اكنون كه سنهء هزار و دويست و سى و هفت هجرى است در تصرف اولياى دولت قاجاريه است .
پوشيده نماند كه قديم الزمان مردم آن مكان زردشتى بودند چون اسلام ظهور نمود مانند ساير اهل ايران اهل سنت و جماعت شدند و طريق مذهب ابو حنيفه پيمودند تا آنكه مروج مذهب اثنىعشرى شاه اسماعيل بن سلطان حيدر خروج كرد و اهل ايران را به زور شمشير صوفيان صفوت ضمير در حيطهء مذهب حقه درآورد اكنون در آن ولايت پنج مذهب موجود است : اول شيعه اثنا عشريه ، دويم زمره بكرى و عمرى ،
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 528
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٥٢٨