چهارم بلوك آمل ، پنجم بلوك رستمدار و دهستان ، ششم بلوك وعد ، هفتم سياه رستاق ، و طبرستان مشتملست بر ولايت چند منجمله بسطام و دامغان و سمنان و فيروزكوه و خرقان از بلاد او است چون مدتى در تصرف سلاطين خراسان بوده و قرون بسيار بر بلاد مذكوره حكم نمودهاند لهذا داخل خراسان مىدانند و مانند مملكت قهستان و سيستان و مفازه كه قديم الايام جزو خراسان نبوده اكنون همه آن مملكت را جزو خراسان مىدانند .
جبال و تلال طبرستان بيشتر از صحارى و بيابانست جبل عام در وسط مايل به جنوبى آن ديار واقع و جبل عام كه بعضى او را كوه قاف نيز گويند و ابتداء آن جبل قمر است كه در مملكت سنار از بلاد سودان در اواسط خط استواست و منبع رود نيل نيز همانجا است به طرف شمال ممتد شده از ملك سودان گذشته باقليم صعيد در قرب قاهره مصر مايل به سمت مشرق گرديده قرب هشت منزل طى كرده بعد بجانب شمال ممتد مىگردد قريب يك ماه راه طى مىكند آنگاه به ارمنيه كبرى و قرامان و اناطولى آمده چون بوسط اقليم رابع مىرسد بجانب مشرق ممتد مىشود و بعد از بلاد داغستان و گرجستان و آذربايجان گذشته و از شمالى دار الملك طهران مرور نموده از ديار طبرستان و خراسان و زابل و كابل و سياهپوشان مىگذرد و جنوبى بلاد بدخشان قطع مىنمايد و بر تمام بلاد كشمير و تبت مىگذرد آنگاه از غربى ملك تنگتاش و ختن و چين گذشته از شرقى هندوستان و پيتال و بنگاله مرور كرده به درياى محيط منتهى مىشود .
طول آن كوه را هزار فرسخ و بعضى هزار و پانصد فرسخ گفتهاند و دوازده هزار شهر و ولايت در قرب و جوانب آن آبادانست و بسبب قرب هر ولايت به اسمى علىحده موسوم است چنان كه فقير نزديك به هفتاد لغت اسم آن كوه را شنيده و زياده بر دويست طايفه كه زبان هر يك علىحده بوده مسموع گرديده و قرب سيصد فرقه كه هر يك مذهب ديگر گونه داشتهاند ديده است .
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 517
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٥١٧