در ذكر طوايف ملوك كه در آن ديار حكومت و اكثر روزگار آن خطه را تختگاه نمودهاند
بر رأى دانشوران دهور پوشيده و مستور نخواهد بود كه در بعضى كتب تواريخ به نظر رسيده كه بعد از اعلام دين اسلام واليان خراسان در اكثر زمان در ديار هرات ساكن مىبودند و نواب و گماشتگان ببلاد ديگر ارسال مىفرمودند بعد از ظهور دين مبين نخستين طايفه كه آنجا را نشيمن كردند و در عظمت و وسعت آن سعى موفور بجاى آوردند ملوك طاهريان بودند و ايشان پنج نفرند كه مدت پنجاه سال حكومت نمودهاند .
[ طاهر بن حسين بن مصعب خزاعى ]
اول ايشان طاهر بن حسين بن مصعب خزاعى بود كه به حكم مأمون بن هارون عباسى يك سال و نيم حكومت نمود مؤلف روضة الصفا آورده كه طاهر به صفت شجاعت و علو همت بود ، در ملازمت مأمون خدمات پسنديده نمود چنانچه امير عسكر محمد امين ، على بن عيسى را در نواحى رى شكست داد آنگاه متوجه بغداد گشته محمد امين را گرفته بدار الخلافه عدم فرستاد چون مأمون از مرو بدار السلام بغداد شتافت طاهر در سلك مقربان او انتظام يافت روزى مأمون بشرب خمر مشغول بود كه طاهر بمجلس درآمد مامون حسين شرابدار را فرمود كاسهاى چند بطاهر داده در اين اثناء گريه عظيمى بمأمون افتاد طاهر عرض كرد يا امير عرصهء ربع سكون در تصرف ملازمانست سبب گريه چه خواهد بود ؟ مأمون سخنى مناسب وقت تقرير نمود اما چنان گريه بر وى غلبه كرد كه طاهر را ديگر مجال سؤال نماند طاهر خود را با هزار ترس و بيم به خانه رسانيده يكى از مخصوصان حسين شرابدار را طلبيده و مبلغ دويستهزار درهم به او داده كه نزد حسين برده او را بر آن دارد كه از مأمون سبب گريه را معلوم نمايد خادم آن وجه را به نظر حسين رسانيده چگونگى را عرض نمود روز ديگر كه مامون از حسين شراب خواست گفت و اللّه شراب ندهم تا خليفه موجب گريه روز گذشته را