آنكه فوشنج را هوشنگ بن سيامك بن كيومرث احداث كرده .
شيخ ثقة الدين عبد الرحمن قاضى كه جامع تاريخ قديم هراتست اسباب بناى هرات را بر شش وجه بيان فرموده :
وجه اول آنكه در زمان سابق پادشاهى ستمگر و ظلمپرور بود همواره دست تعدى بذيل عرض و اموال مردم دراز مىنمود از كثرت ظلم آن ظالم زبردست مظلومان زيردست دلگير شدند و از سبب محنت و فاقه و گرسنگى از عمر و زندگانى سير آمدند لاجرم باتفاق يكديگر با خاطر مشوش دل بر خلاف آن ستمگر قرار دادند و دست عيال خود گرفته قدم در وادى جلا و سرگردانى نهادند بيشتر از خدم و حشم و اكثر طوايف امم از مملكت او در اطراف عالم متفرق و پراكنده گرديدند و قرب پنجهزار خانوار از صحرانشينان قندهار بعد از قطع منازل و مراحل بولايت غور رسيدند بموضعى كه اكنون بقصبه او به مشهور است وطن ساختند و عمارات رفيع و بناهاى منيع در آنجا طرح انداختند ،
بعد از مدتى مديد بشومى دخترى كه شخصى بكارتش بسفاح « 1 » زائل كرده و حامله گشته بود ميان ايشان نزاع عظيم و كدورت عاقبت وخيم حادث شد اعيان قوم و اشراف قبايل جهت اصلاح جانبين خواستند كه امر آن سفاح بنكاح پيوندد بنا بر عدم كفويت اقرباء بدان وصلت رضا ندادند آخرالامر بشومى مخالفت كار ايشان از معارضه به مجادله كشيد جمعى كثير و جمى غفير از طرفين بقتل رسيدند بالاخره چنان كه از لوازم جدال و قتال است يكى غالب و ديگرى مغلوب گرديد و قوم مغلوب انهزام يافته از آن محل بيرون آمدند و بر ساحل شط كه اكنون برود مالان معروفست بموضعى كه كراشان علويان مىگفتند ساكن شدند سالهاى فراوان در آن مكان مىبودند و آن جماعت غالب بر ايشان تحكم و تطاول مىنمودند هرچند گاه از حوالى و حواشى ايشان از مراعى و مواشى برسم باج و خراج مىبردند مدتهاى مديد اموال آن بيچارگان را بدين وتيره مىخوردند چه كه ايشان را حصن حصين و ملجأ متين نبود از روى عجز و اضطرار بدين مذلت و احتقار تن داده بودند
هامش
( 1 ) - سفاح : زنا