صادر شود و درصدد تحصيل اخلاص در آن مىباشند اما چون هنوز به حقيقت فقر نرسيدهاند لهذا گاهى بسبب غلبه نوريات يا صفاى صفات نفس خدمات از ايشان در محل استحقاق واقع شود و گاهى به جهت غلبه صفات نفس خدمات از ايشان در غير محل استحقاق بتوقع محمدت و ثناء بكمال مبالغه صادر مىگردد و بعضى را كه مستحق خدمتست محروم مىگرداند ، ايشان را متخادم خوانند .
اما متشبه مبطل بخدام - جماعتىاند كه ايشان را در خدمت قصد ثواب اخروى نباشد بلكه خدمت را دام منافع دنيوى خود گردانيده تا به آن سبب استجلاب قوت از اوقاف و غيره و ارباب خير نمايند ، اگر خدمت را در حصول غرض و مدعاى خود مؤثر ندانند ترك خدمت و رفض ملازمت كنند ايشان نيز داخل مرائيهاند .
اما متشبه محق بعباد - جماعتى باشند كه اوقات خود را مستغرق عبادات گردانند و گاهى بسبب بقاياى طبيعت و عدم كمال تزكيهء نفس ايشان را در طاعات و عبادات و اوراد و اذكار كسالت و كاهلى روى دهد و به مشقت و تكلف خود را به طاعت مىدارند و ايشان را متعبد مىخوانند .
اما متشبه مبطل بعباد - جماعتى باشند از جمله مرائيه كه نظر ايشان در طاعت محض قبول خلق باشد و در دل ايشان نور ايمان نباشد اگر كسى را بر طاعت خود واقف ندانند خود را به عبادت مشغول نمىگردانند اعاذنا اللّه منهم بفضله و منه .
از اين تقريرات معلوم شد كه صوفى منحصر است به آنان كه مأمورند بعد از حصول مرتبه فنا بارشاد عباد ، و مجذوبان و اصل غير مأمور بارشاد خلايق . پس آن جماعت كه مىگويند كه صوفى فرق متعددند غلط محض و محض غلط است زيرا كه صراط المستقيم به حق يكى است و سالكان طريق نيز يك فرقهاند و تفاوت بعضى بر بعضى سبب تعدد فرقه نمىشود اما متشبه محق ايشان كه متصوفهاند نيز يكى است زيرا كه تعدد فرق حاصل نمىگردد مگر باختلاف در مسائل اصول اما اختلاف در مسائل فروع سبب تعدد فرق نمىشود بدليل آنكه مثلا شيعه اثناعشريه ( يك فرقهاند و اگر كسى بگويد ) چند فرقهاند باعتبار اختلاف در مسائل فروعى اين قول در نزد اهل خرد و دانش پسنديده نيست ، و جناب حق سبحانه
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 319
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٣١٩