نمايند و اين معنى از اقوى علامت ضعف دولت و سلطنت است چنان كه به تجربه رسيده و مشاهده گرديده ، در تواريخ نيز مسطور است كه اكثر اوقات كه دولت از حد وقوف تجاوز مىكند اصحاب آن دولت در زينت تن و رفاهيت بدن و كامرانى و خوشگذرانى مىكوشند و از رعيتپرورى و عدالتگسترى و از مهام مملكت و نظام رعيت يكباره چشم مىپوشند و وضع دولت و سلطنت را مهجور مىنمايند وزراء و وكلاء در توسيع دايرهء اعتبار و رفعت قدر مىپردازند و صلاح صاحب دولت را بالكليه از خاطر محو مىسازند و احوال اواسط الناس ايشان بل ادنى ملازم ايشان در ملبس و مسكن مانند لباس و مسكن ملوك مىگردد ، راحت و رفاهيت را شعار خويش مىنمايند و ابواب عيش و طرب و لهو و لعب بر روى خود مىگشايند از احوال رعيت غافل و از دفع دشمن ذاهل مىشوند بسبب آنكه هر كه عادت براحت نمايد رجحان اقامت و سكون بر سفر و حركت مىدهد زيرا كه در سفر زحمت و مشقت موجود است و آسايش و راحت مفقود ازاينجهت از حفظ و حراست مملكت و رعايت رعيت بازمىمانند و هرگاه منهيان خبرى از جائى و سرحدى برسانند حمل بر كذب و بهتان و تأويلات پريشان مىكنند و اين غفلت و راحت باعث زوال دولت و انقراض سلطنت مىگردد اگرچه بمضمون آيهء كريمه
لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ
دلالت بر آن دارد كه هر بدايت را نهايتى مقدر و هر ابتداء را غايتى مقرر است اما بمفاد
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
دلالت مىكند كه فناى معلق نيز هست
بيت
گرچه كس بىاجل نخواهد مرد * تو مرو در دهان اژدرها
بلكه لازم نيست در حين انحطاط دولت البته زائل گردد به جهت آنكه انسان در حالت ثلاثه در ابتداء انحطاط بلكه قبل از آن هرگاه بدن را تربيت ننمايد و تا حد سن طبيعى تدبير آن نكند بلكه تناول سم نمايد هرچند هنگام نمو بوده باشد قبل از حلول اجل البته فوت مىشود همچنين بعضى دول ماضيه چون اصحاب آن بر وفق عدل و قانون داد معمول نداشتهاند و سياست ملكى را مهمل گذاشتهاند و طريق جور و عدوان شعار خود ساخته و بر سمند هوا و هوس سوار شده بميدان ظلم و ستم تاختند ناچار قبل از وقت شوكت ايشان خلل پذيرفت و دولت آن گروه انقراض يافت ، اما هر انسانى كه تربيت