بسيار برين دريا مىريزد و من جمله رود جيحون و اتك و گرگان و ارس و كر و سفيدرود ، و قرب هزار فرسخ دور آن و دويست و شصت فرسخ طول آنست بجهة تنكى و كمحوصلگى موجش عظيم و عبورش در غايت ترس و بيم است ، جزر و مد ندارد و گردابى بزرگ دارد چنان كه از مسافت بعيده كشتى را به خود مىكشد .
حديقه دوم مجتمع بر چهار گلستان است
گلستان اول در باز نمودن مملكت خراسان
بر راى دانايان مصر خبر و حاميان ملك سير مخفى و مستور نماند كه مملكت خراسان مشهور جهان و ركن اعظم كشور ايرانست مشتمل است بر بلاد عظيمه و مداين قديمه ، محدود است از سمت مشرق بملك زابل و توران و شمال وى بديار خوارزم و جرجان و غربى آن بعراق و مازندران و جنوب او به مفازه و قهستان ، اكنون تمامى بلاد قهستان و مفازه و سيستان و زابل و جرجان و بعضى بلاد طبرستان از مملكت خراسان محسوب مىشود و آن مملكت محتويست بر چهار بلوك : اول طخارستان ، دويم مرو شايجان ، سيم بلوك نشابور ، چهارم بلوك هرات .
سياحان دهور و مساحان نزديك و دور در زمين خراسان بيست و دو شهر و هيجده قصبه و پانزده قلعه بشمار آوردهاند ، اسفراين و بيهق و جاجرم و خبوشان و طوس و نشابور و كلات و اسفزار و فوشنج و باخرز و بادغيس و جام و چشت و خواف و زواره و غور و غرجستان و باميان و خلم و ختلان و طالقان و فارياب و ابيورد و مينا و خاوران و سرخس و شبرغان از بلاد آنجاست .
و جندق و طبس گينكى و ترشيز و قاين و تون و طبس سينا و دشت بياض و گنابد از بلاد قهستانست .
و جميع بلاد آن از اقليم چهارم و جبال و تلال آن با صحارى برابر و يكسان است و زمين آن به شكل طولانى از مشرق به مغرب كشيده تخمينا يك ماه راه است