رسيد و بعضى بلاد كه به حوزهء تسخير اهل اسلام نيامده بود او مسخر گردانيد ، در عصر ملوك بنى اميه مسلمة بن عبد الملك رو بدان ولايت آورد و كافه ناس را به ملت بيضا دعوت نمود و در آن باب سعى و اجتهاد بسيار نمود و خلق كثيرى طوعا و كرها دين اسلام قبول كردند مسلمه محمد بن يزيد را كه از نسل بهرام چوبين بود بر مسند حكومت نشانيد و محمد مسافت يك ماه راه را مطيع و منقاد گردانيد مؤلف حبيب السير گفته كه در زمان عثمان اهل شيروان عصيان ورزيدند و سالك مسالك بغى و طغيان گرديدند و عثمان وليد بن عقبه را به تنبيه ايشان فرستاد ميان وليد و اهل آن ديار صلح افتاد بعد از مراجعت وليد سلمان بن ربيعه به ايالات آن ولايت معين گشته شهريار شيروان با سلمان صلح نمود و سلمان اكثر بلاد شيروان را به قوت اسلام بگشود آنگاه روى توجه به طرف باب الابواب دربند آورد و با خاقان كه سيصد هزار كس داشت مقاتله نمود خاقان بر لشكر سلمان غالب گرديد و تمامى سپاه اسلام را بقتل رسانيد چون اين خبر بسمع عثمان رسيد حبيب بن سلمه را بمدد سلمان و امداد مسلمانان فرستاد حبيب حسب الفرموده عثمان بدان صوب رو نهاد نخست بولايت ارمن درآمده آن را مفتوح ساخت آنگاه بملك آذربايجان و موغان و شيروان شتافت و مهم اهل عصيان با حبيب به صلح انجاميد از عقب حبيب حذيفة بن اليمان بشيروان آمده بعد از يك سال معزول گرديد نوبت حكومت به مغيرة بن شيبه رسيد در اندك زمانى عثمان رقم عزل بر صحيفه حال مغيره نيز كشيده اشعث بن قيس بفرمان عثمان بر مسند حكومت آن ولايت قدم گذاشت تا آخر حيات عثمان در ولايت اران و آذربايجان و موغان و شيروان رايت ايالت برافراشت چون زمان خلافت خلفا به نهايت رسيد ايالت آن ولايت بحكام بنى اميه منتقل گرديد در اوان حكومت هشام ابن عبد الملك مروان ايالت آنجا را بجراح بن عبد اللّه مفوض نمود ملك خزر به معاونت پسر خاقان بشيروان توجه نمود با لشكر بسيار با مسلمانان بنياد محاربه نهادند اهل اسلام را وهن بزرگ و شكست عظيم دادند تا حدود طبرستان و مازندران را بگرفتند چون اين خبر ملالت اثر بسمع هشام رسيد سعد بن الحرش را با لشكر مستعد نامزد اعداء دين فرمود سعد با دشمنان
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص١١٧