را تقسيم بسه قسم گردانيد ديار ماوراءالنّهر كه بتوران شهرت دارد و جانب شرقى ايران واقع شده ؟ ؟ ؟ عنايت كرد ، و مرزوبوم روم كه طرف غربى ايران واقع شده بسلم مسلم داشت ، و مملكت ايران را در كف كفايت ايرج گذاشت لهذا موسوم به ايران گشت از قديم الايام وسعت آن مقام از لب فرات تا كنار جيحون طولا و از باب الابواب در بندالى ساحل عمان عرضا بوده بمرور دهور و كرور شهور هر ولايتى باسم صاحب ايالتى مسمى گرديد . و آن ديار مشتمل است بر اقليم دوم و سوم و چهارم و پنجم و مربى اكثر آن سرزمين كوكب فلك چارمين است در آن مكان تلال و جبال بيشتر از صحارى و بيابان باشد . محدود است از طرف مشرق بولايت توران و كابل و ، سند و از سمت جنوب به درياى عمان ، و از جانب مغرب به جزيره عرب و مرزوبوم روم ، و از جهة شمال جبال البرز و بحر خزر .
ذكر ولايات ايران
آن ديار مشتمل است بر بيست ولايت : اول ولايت آذربايجان ، دوم ولايت ايروان ، سوم ولايت ارمنيه : چهارم ولايت جيلان پنجم ولايت خراسان ، ششم ولايت خوزستان ، هفتم ولايت زابلستان ، هشتم ولايت سيستان ، نهم ولايت شيروان ، دهم ولايت طالش ، يازدهم ولايت طبرستان ، دوازدهم ولايت عراق عرب ، سيزدهم ولايت عراق عجم ، چهاردهم ولايت فارس ، پانزدهم ولايت قهستان ، شانزدهم ولايت كرمان ، هفدهم ولايت گرجستان ، هيجدهم ولايت كردستان ، نوزدهم ولايت موغان .
بيستم ولايت مغازه « 1 » ، و هر يك از ولايات مذكوره محتويست بر ولايات و قصبات معموره و مخفى نماند كه بعضى مملكت ديار بكر و داغستان و مكران و بلوچستان را از كشور ايران مىدانند ، نقلهء اخبار گفتهاند كه در زمين ايران چهارصد شهر و ولايت و يكصد و هفتاد و يك قلعه و شانزده جزيره و چهارده بندر بشمار آمده ، بر ارباب هوش پوشيده نماند كه اهل فرس گروه انبوه و قوم باشكوه مىباشند كه در تناسب پيكر و صباحتمنظر از ساير اقاليم ممتاز و بحسب عقل و هوش از اهل ربع مسكون بىنيازند
هامش
( 1 ) - مغازه در لغت بيابان را گويند و بدين مناسبت ناحيه كوير مركزى ايران را كه شامل چند شهر من جمله شهر طبس و جندق و بيابانك بوده است مغازه گفتهاند