العبد يتقرّب إلىّ بالنوافل حتّى أحببته ؛ فإذا أحببته كنت سمعه الذى به « 1 » يسمع . » « 2 » - الحديث - و مثل قول او كه : « إنّ أحبّ العباد إلى اللّه الأخفياء الأتقياء » « 3 » ، و مثل قول او كه : « من أحبّ لقاء اللّه أحبّ اللّه لقائه » « 4 » .
و عمل به اين علوم ميراث مىدهد علوم ديگر را از ابواب آن علوم ، موجب از براى راحت يافتن و آسايش گرفتن به سوى ربّ غفور رحيم رئوف ، محبّ از براى عبادش و محبوب به سوى ايشان ؛ اين راحت و آسايش نفس علم است ، و نفس از خاصيت حيات است .
و الحياة الثانية : حيوة الجمع من موت التفرقة
، لها ثلاثة أنفاس : نفس الاضطرار ، و نفس الافتقار ، و نفس الافتخار .
« حيات جمع » حيات قلبيه است كه جمع مىشود به او همّ و خاطر ؛ و نيست اين جمع جمع اصطلاحى به معنى وحدانيت ذاتيه ، بلكه جمع لغوى است ؛ يعنى حيات قلب كه جمع مىكند همّت را در توجّه ، و صحّت قصد به سوى خداى تعالى در سلوك بر اختلاف مراتب سلوك .
و ناميده شده است اين جمع را حيات ، چرا كه او مؤدّى مىشود به سوى حيات ابديه ، بلكه او عين حيات ابديه است ؛ چرا كه حيات ابديه حيات روحانى است در عالم قدس .
و « موت تفرقه » توزّع خاطر است به سبب تعلّق نفس به اشياى ميّته ؛ و متعلّق به ميّت ، ميّت است ؛ پس قلب متعلّق به جمادات و متّبع از براى نفس ميّت است در دار بوار .
و « نفس اضطرار » در اوايل سلوك است نزد انقطاع از كلّ ما سواى حقّ ، و قطع
هامش
( 1 ) . اصل : - به .
( 2 ) . مأخذ حديث پيش از اين ذكر شد . ر . ك : ص 358 .
( 3 ) . مأخذ حديث پيش از اين ذكر شد . ر . ك : ص 453 ، باب السرّ .
( 4 ) . الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 160 ؛ الكافى ، ج 3 ، ص 134 و معانى الأخبار ، ص 236 .