معرفت آن شىء بر چيزى كه بر اوست - مطابق است از براى او بر حقيقت - پس به درستى كه بصاير قلوب منوّرهء به نور حقّ خطا نمىكند ، و او معرفت علميهء يقينيه است نه از كشف ، بلكه از ظهور علم ؛ « 1 » و از اين جهت است كه فرمود كه : « علما يقطع الريبة » يعنى نفى كند شكّ را ؛ پس به درستى كه ادراك علمى مختلف است به جلا ؛ پس كسى كه تزكيه نمود نفس خود را به صوالح اعمال ، و صافى كرد قلب خود را به نور قدس لاهوتى ، واقف و مطّلع مىگردد بر اسرار علم ، و معاينه مىكند به نور بصيرت حقايق اشيا را ؛ پس نمىگردد شكّ حول ادراك او ، و آميخته نمىشود او را حيرتى از براى جلاى عيان .
« و اين معاينه به شواهد علم است . » يعنى به دلايل صحيحهء عقليه يا نقليهء مستنده به اسناد صحيح و نقل صريح از ثقات به سوى حضرت نبويّهء حقّه « 2 » .
و المعاينة الثالثة : معاينة عين الروح
؛ و هي التي تعاين الحقّ عيانا محضا ، و الأرواح إنّما طهّرت و اكرمت بالبقاء لتناغي سناء الحضرة ، و تشاهد بهاء العزّة ، و تجذب القلوب إلى فناء الحضرة .
« عين روح » نور حقّ است ، پس [ به ] معاينه مىبيند روح حقّ را به نور حقّ « عيانى محض » كه آميخته نمىشود او را شبههاى ، و محجوب نمىكند او را حجابى .
« و ارواح مطهّر شدهاند » از دنس تعلّق و حجاب و نظر به سوى غير .
« و گرامى شدهاند به بقاى » سرمدى « از براى تناغى سنا و روشنى حضرت . » چرا كه آن ارواح از نور حضرتند ، باقى مىمانند به بقاى حضرت .
و « مناغات » مغازله است به نغمات و ملاطفه است به اشارات ميان عاشق و معشوق ؛ و اين مناغات نمىباشد مگر از براى ميل ذاتى و حبّ اصلى ميان چيزى و
هامش
( 1 ) . ك : بل في طور العلم .
( 2 ) . ك : حضرة النبوّة الحقّة .