الملال و يكون مندوحة عن التساؤل .
يعنى : كفايتكننده باشد از سؤال كردن .
فجعلته مائة مقام ، مقسومة على عشرة أقسام .
و قد قال الجنيد - رحمة اللّه عليه - : « قد ينقل العبد من حال إلى حال أرفع منها ، و قد بقى عليه من التي نقل بقيّة ؛ فيشرف عليها من الحالة « 1 » الثانية ، فيصلحها « 2 » . »
و عندي أنّ العبد لا يصحّ له مقام حتّى يرتفع عنه ، ثمّ يشرف عليه فيصحّحه . « 3 »
يعنى : جنيد « 4 » به جواز اين رفته است ، و مصنّف به وجوبش رفته ؛ و شكّى نيست كه حقّ به جانب مصنّف است . چرا كه از براى هر مقامى فروع و رتب مىباشد در ساير مقامات ، و مادام كه سالك واقف باشد در او و ترقّى نكند از او ، مىباشد محجوب از اين فروع و رتب ؛ و مىباشد اصل مقام غالب بر او ، [ و ] حاكم ، و متحكّم به حكم مرتبهء او بر او . پس چونكه مرتفع شد از آن مقام به سوى اعلاى از او ، مطّلع مىشود بر اين فروع و رتب كه از براى اوست از مقام عالى ، و مىباشد او غالب و حاكم بر مقام نازل از مقام خودش ، و تصرّف مىكند در او و برمىگرداند او را
هامش
( 1 ) . اصل : الحال .
( 2 ) . اصل : فيصلّحها .
( 3 ) . ك : + و في نسخة الأصل : و فيصلى .
( 4 ) . جنيد بن محمّد ابو القاسم خزّاز « كنيت او ابو القاسم است ، و لقب وى قواريرى و زجّاج و خزّاز است .
قواريرى و زجّاج از آن گويند كه پدر وى آبگينه فروختى . . . گويند اصل وى از نهاوند است ، و مولد و منشأ وى بغداد . مذهب ابو ثور داشت مهينه شاگرد شافعى . و گفتهاند مذهب سفيان ثورى داشت . باسرى سقطى و حارث محاسبى و محمّد قصّاب صحبت داشته بود و شاگرد ايشان بود . وى از ائمّهء سادات اين قوم است ، و همه نسبت به وى درست كنند ، چون خزّاز و رويم و نورى و شبلى و غيرهم . . . در سنهء سبع و تسعين و مأتين [ 297 ه . ق ] برفته از دنيا » نفحات الانس ، ص 79 ؛ و همچنين ر . ك : تاريخ بغداد ، ج 7 ، ص 241 ؛ حلية الأولياء ، ج 10 ، ص 255 و الرسالة القشيرية ، ج 1 ، ص 132 .