باب الانس
قال اللّه تعالى :
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ
« 1 » .
استشهاد به آيهء كريمه از براى تحقيق معنى قرب است به قوّت ايمان . پس لازم است او را انس ؛ آيا نمىبينى به سوى قول او كه :
[ معناه ]
الانس عبارة عن روح القرب .
چرا كه قرب موجب جمعيت است ظاهرا و باطنا ، و لذّت نمىباشد مگر در جمعيت . پس موجب است روح را - يعنى راحت را - به انس ؛ و بعد موجب است تفرقه را ، و الم نمىباشد مگر در تفرقه ؛ پس موجب است اندوه را به وحشت .
و هو على ثلاث درجات :
الدرجة الاولى : الانس بالشواهد
، و هو استحلاء الذكر ، و التغذّى بالسماع ، و الوقوف على الإشارات .
يعنى : انس به حاصل شدن شواهدى است كه شهادت مىدهد به آنكه او مقدّم شده است در سلوك و تقرّب يافته است ، مثل استحلا و خوش آمدن ذكر ، و او آن است كه مستلذّ شود به ذكر بعد از آنكه نبود كه مستلذّ شود به او و خوش آيد او را .
و « تغذّى به سماع » و او آن است كه حادث شود از براى او ذوق سماع ، بعد از آنكه نبود از براى او ذوقى از سماع .
و مختصّ نيست سماع به فنا « 2 » ، بلكه فهم اشارات و اعتبارات لطيفه است از هر
هامش
( 1 ) . بقره / 186 .
( 2 ) . ك : الغناء .