باب الاستقامة
قال اللّه تعالى :
فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ
« 1 » .
اين استقامت استواى قصد است در « سلوك الى اللّه » و اين پايينتر است از استقامت در « سلوك فى اللّه . » چرا كه اين استقامت در طريقت و سير به سوى اوست به احديت طريق مستقيم . و امّا « سلوك فى اللّه » پس او در اتّصاف است به صفات او ، همچنانكه فرموده است سلطان عارفين و برهان محقّقين ، ابو يزيد بسطامى قدّس سرّه - در جواب كسى كه شنيده قول خداى تعالى را كه :
يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً
« 2 » و گفت : « كسى كه بوده باشد با رحمن ، پس به سوى كه ؟ » - :
« حشر مىشود از اسم رحمن به سوى اسم رحيم و از اسم قهّار به سوى اسم لطيف . »
و « استقامت فى اللّه » پايينتر است از ردّ استقامت مطلقهاى كه مأمور است به او نبىّ ما عليه السّلام در قول خداى تعالى كه :
فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ
« 3 » . چرا كه اين استقامت در مقام جمع و بقاى بعد الفناست ، و اولى از براى مريدين است و ثانى براى متوسّطين است ؛ و از اين جهت است كه گفت شيخ رضى اللّه عنه در معنى او كه :
قوله تعالى ( إليه ) إشارة إلى عين التفريد .
يعنى : امر كرده است سالكين را آنكه متوجّه شوند به سوى عين احديت جمع در سلوك خودشان ، التفات نكنند به سوى احدى غير او - نه به نفس خود و نه به چيزى ديگر - و احديت جمع ذات وحدها است .
هامش
( 1 ) . فصّلت / 6 .
( 2 ) . مريم / 85 .
( 3 ) . هود / 112 .