غنىّ است از تعذيب عباد خودش ، پس بر اوست آنكه عفو كند از ايشان » و اعتراض مىكند بر او در وعيد او و مىگويد كه : « آنكه اليق به كرم اوست كه بيامرزد مر ايشان را و رحم كند « 1 » ايشان را جميعا . » پس گوييا كه اعتراض مىكند بر او در حكمت و ادّعا مىكند كه او اعلم است از او ، و اين از اقبح اعتراضات است ؛ پس معارض طلب مىكند چيزى را كه شايد كه او اراده كند خلاف او را ، و معترض منع مىكند حكم او را و ادّعا مىكند آنكه خلاف او اولى و اليق است به او .
[ معناه ]
و هو وقوع في الرعونة في مذهب هذه الطائفة إلّا ما فيه من فائدة واحدة ، و لها نطق باسمه التنزيل و السنّة و دخل في مسالك المحقّقين .
« رعونت » وقوف است با حظوظ نفس ؛ و « رجا » عين اين وقوف است ؛ چرا كه او متعلّق است به چيزى كه موافق نفس است - از شهوات و لذّات و راحات دنيا - و بناى « 2 » طريقهء ايشان بر تجريد است از نفس ، و قطع علاقهء او - چه جاى از شهوت او - تا آنكه پاك و روشن شود وقت ايشان با حقّتعالى .
ليكن در او فايدهاى هست كه از جهت آن فايده وارد شده است به ذكر او كتاب و سنّت ، و آمده است به مدح او شرع و نبوّت .
و تلك الفائدة هي كونه يفثا حرارة الخوف حتّى لا يعدو إلى الأياس .
يعنى : سرد و فسرده مىكند و فرومىنشاند حرارت خوف را ؛ به درستى كه او اگر رجحان دهد خوف را به رجا ، ميل مىكند به نااميدى ؛ و اگر رجحان دهد رجا را ، ميل مىكند به اغترار - و او امن است قبل از وقتش - همچنانكه در قول خداى تعالى است كه :
أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ
« 3 »
مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ
« 4 » .
هامش
( 1 ) . اصل : كنند .
( 2 ) . اصل : - و بناى .
( 3 ) . اصل : فلا يؤمن .
( 4 ) . اعراف / 99 .