مطالبه كردن موسى - عليه السلام - [ حضرت را ] 195
[ 3025 ]
در خلايق روحهاى پاك هست * روحهاى تيره و گِلناك هست
[ 3026 ]
اين صدفها نيست در يك مرتبه * در يكى دُرّ است و در ديگر شَبَه
[ 3027 ]
واجب است اظهارِ اين نيك و تباه * همچنانك « 1 » اظهارِ گندمها ز كاه
يعنى : در بعضى خلايق ، روحهايى هستند كه به صيقل رياضت و مجاهده و به آتش فقر و به نور مشاهده از آلايش خاك تن و از كدورت خاشاك بدن پاك و مصفّا گشتهاند و از نقص تعلّق تن و تدبير بدن رسته ، قابل آن گشتهاند كه به دستيارى فلّاحان مرگ از خرمنگاه تن جدا شده ، « 2 » در انبارخانهء
عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ
ملحق گردند ؛ و روحهايى هستند كه در مرتع هوا و هوس منهمك گشته ، در باديهء خواب و خور ، خوار و « 3 » ذليلاند ، بلكه أولئك
كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا
« 4 » اند و به سبب مشاركت تن و مشاركت بدن ، امتياز يكى از ديگرى به مقتضاى
ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا
متعذّر و دشوار شده است . پس حكمت بالغهء حكيم مطلق ، مقتضى آن گشته كه روحهاى هر واحد را از كاه تن و از خاشاك بدن جدا ساخته ، در انبارخانهء اطلاق ملحق گردانند و ارواح عوام به سبب انتشار و افتراق عناصر اربعه معدوم شوند .
بيان آنكه روح حيوانى و عقل جزئى و « 5 » وهم و خيال مثال دوغند
[ 3032 ]
سالها اين دوغِ تن پيدا و / B 201 / فاش * روغنِ جان اندر او فانىّ و لاش
[ 3033 ]
تا فرستد حق رسولى « 6 » بندهاى * دوغ را در خمره جنبانندهاى
هامش
( 1 ) . س : همچنانكه .
( 2 ) . در حاشيهء نسخهء « س » عبارت « و از خاشاك بدن جدا ساخته » بهعنوان نسخه بدل « از خرمنگاه تن جدا شده » آمده است .
( 3 ) . س : - و .
( 4 ) . س ، ش : سبيل .
( 5 ) . س : - و .
( 6 ) . س ، ش : رسول .