سوء خلقت خويش شاكى است و جان آن گبر در آن سجده بر كراهت او حاكى است كه آن سجدهء شكر است يا شكايت و ليكن مراد آن گبر در آن سجده كردن ديگر است كه ساجد است بر تحصيل مطالب دنياوى . پس سجدهء آن گبر نه براى اداى شكر است و نه براى تحصيل ثواب است . چرا كه گبر از آخرت منكر و مأيوس است و سجدهء آن گبر مانند تعمير باغى است و قلعهء سلطان را كه اگرچه به ظاهر در اطاعت است ، امّا به باطن مدّعى امارت است .
وصيّت كردن پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - بيمار را
[ 2582 ]
جنس را بين نوع گشته در روش * غيبها بين عين گشته در پىاش
مراد از « جنس » « 1 » و « نوع » ما صدق عليهما « 2 » است ؛ يعنى انسان و حيوان .
يعنى : حيوان در پيروى و متابعت انسان كامل « 3 » انسان گشته است ، مانند سگ اصحاب كهف كه از پيروى كاملان انسان كامل گشت و آنچه كه غايب است به متابعت انسان كامل حاضر مىگردد كه محبوب عارف مىگردد « 4 » .
[ 2595 ]
آن جهان شهريست پُربازار و كسب * تا نپندارى كه كسب اينجاست حَسْب 109
[ 2596 ]
حق تعالى گفت : كسبِ اين جهان * پيشِ آن كسب است لعبِ كودكان 110
مراد از « كسب » جزاى كسب اين جهان است . چرا كه اگر آن جهان جاى كسب و كار باشد ، پس شخصى كه در اين عالم تمام عمر در كفر و فسق و فجور گرفتار بوده باشد و هم در آن معصيت بميرد « 5 » ، بايد كه بر كفر او حكم كرده نشود . چرا كه شايد كه در آن « 6 »
هامش
( 1 ) . ش : - و فكر و هوش عبارت از . . . مراد از جنس .
( 2 ) . س : عليها .
( 3 ) . س : - كامل .
( 4 ) . ش : نمىگردد ؛ حاشيهء « ش » : مىگردد .
( 5 ) . س : نمود .
( 6 ) . س : - آن .