جعل بالمغرب بابا عرضه مسيرته سبعين عاما للتّوبة لا يغلق ما لم تطلع الشّمس من قبل ذلك « 1 » » . قال اللّه تعالى :
« [ يَوْمَ ] يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ »
« 2 » [ فى ] مشكات .
[ شرح كردن موسى - عليه السّلام - ] . . .
قوله :
[ اى به يك برگى ز باغى ماندهاى ] * همچو كِرمى برگش از رز راندهاى
گرفتار تن را تشبيه كرد به كرمى كه برگ درخت ، آن كرم را از خوشهء انگور بازدارد و نتواند بر بدويه انگور رسد . عاقبت اين خانه خود در آن شود . حاصل اين چند بيت آن است كه ، خود كشيدن رنج ، يافتن گنج است . هركه عمارت بدن در عالم خلق ويران نكرد ، در عالم امر جان او را از گنج عرفان نصيبه نباشد .
« وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى . »
« 3 »
[ قوله - عليه السّلام - من بشّرنى بخروج ] . . .
قوله :
[ هر شبى تا روز زين شوق هُدى ] * اى رفيق راه اعلى مىزدى
يعنى ، در وقت قرب ربّانى ، وصال سرور عالم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - رفيق اعلى را كه اجل موعود باشد ، ندا مىفرمود .
[ مشورت كردن فرعون ] . . .
قوله :
[ گفت با هامان مگو اين راز را ] * كور كَمپيرى چه داند باز را ؟
يعنى ، هامان موسى [ ع ] را نداند و نشناسد . و حاصل [ ابيات ] آينده آن است [ كه ] ،
هامش
( 1 ) نك : احاديث مثنوى ؛ ص 128 [ با اندكى تفاوت ] . « خداى تعالى در سوى مغرب براى توبه درى را قرار داده كه پهناى آن برابر با راهى است كه براى پيمودن آن هفتاد سال لازم است و آن در بسته نخواهد شد تا زمانى كه آفتاب از آن سوى طلوع كند . »
( 2 ) الأنعام ( 6 ) آيهء 158 : « روزى كه برخى نشانههاى خدا آشكار شود ، ايمان كسى كه پيش از آن ايمان نياورده يا به هنگام ايمان كار نيكى انجام نداده است ، براى او سودى نخواهد داشت . »
( 3 ) الإسراء ( 17 ) آيهء 72 : « و هركه در اين دنيا نابينا باشد ، در آخرت نيز نابينا و گمراهتر است . »