قوله :
[ سوى شامست اين نشان و اين خبر ] * [ در ره قدسش ] ببينى بر « 1 » گذر
اى ، در راه حقّ خط ببينى كشيده گذر كن و آب نگاهدار .
قوله :
[ طرفه كورى دوربين تيزچشم ] * ليك از اشتر نبيند غير پشم
يعنى ، از اشتر غير پشم صورت نبيند .
قوله :
موبهمو بيند ز صرفه حرص انس * [ رقص بىمقصود دارد همچو خرس ]
يعنى ، جزئيات صورى را حرص آدمى به دقّت مىبيند و بدان طرب مىكند و آن طرب و نشاط او مثل رقص خرس باشد كه خرس مقصودى از آن رقص نيابد .
قوله :
سِر كشد گوش محمّد در سُخن * [ كش بگويد در نُبى حقّ « هو اذُن » ]
يعنى ، گوش سر بربستن و به گوش سرّ پيوستن كار همه كس نيست . گوش رسول اللّه - ص - به اين صفت موصوف بود كه سرّ هر سخن درمىيافت تا حقّ تعالى اين وصف در قرآن بيان فرموده ؛ حيث قال :
« وَ مِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ . »
« 2 » بعضى منافقان آنانند كه ايذا مىكنند پيغمبر را و عيب مىكنند او را و مىگويند كه پيغمبر مستمع است . ( هرچه مىگويند او را تصديق مىكنند آن را . پس ما هر چه خواهيم ، بگوييم . بعد از آن بياييم نزد او و سوگند ياد كنيم ، تصديق خواهد كرد ما را ) .
بگو اى محمّد - ص - كه پيغمبر شنوندهء خير و صلاح است و شما را نه مستمع شرّ و فساد . تصديق مىكند خداى را در هرچه گفته و مىگويد و تصديق مىكند مؤمنان را به سبب خلوص نيات ايشان و رحمت است مر آن كسان را كه اظهار ايمان كردند از شما ؛ ( يعنى نه آن است كه به قول شما دانا نيست . صدق و كذب مىداند ، امّا پرده از روى كار شما برنمىدارد ) .
هامش
( 1 ) در نسخهء ق : در .
( 2 ) التّوبة ( 9 ) آيهء 61 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .