قوله :
[ قصد كعبه كن چو وقت حج بوَد ] * چونكه رفتى مكه هم ديده شود
كعبه ، بيت اللّه و مكه .
قوله :
سيّد ، الْأعمال بالنّيات گفت * [ نيّت خيرت بسى گلها شكفت « 1 » ]
قال النّبى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « إنّما الأعمال بالنّيات و انّما لامرئ ما نوى فمن كانت هجرته الى اللّه و رسوله فهجرته الى اللّه و رسوله ، و من كانت هجرته الى دنيا يصيبها او امرأة يزوجها فهجرته الى ما هاجر اليه « 2 » . » متفق عليه مشكاة .
كسى كه هجرت او به سوى خدا و رسول خدا باشد ، پس هجرت او براى خدا و رسول خدا خواهد بود . و كسى كه هجرت او به سوى دنيا و اسباب آن باشد يا هجرت براى منكوحه ، پس هجرتش به جانب چيزى است كه قصد كرده ؛ يعنى به صواب نمىرسد .
قوله :
نيّت مؤمن بود خَير از عمل * [ اينچنين فرمود سلطان دوَل « 3 » ]
عن سعدة بن سهل : « نية المؤمن خير من عمله و عمل المنافق خير منه و كلّ يعمل على نيّته فاذا عمل المؤمن عملا نار فى قلبه نور « 4 » جامع صغير . »
[ حكايت ]
قوله :
[ ديده نابينا و دل چون آفتاب ] * همچو فيلى « 5 » ديده هندستان به خواب
هندوستان وطن فيل [ بود ] . فيل اگر به خواب رود ، جز زاد و بوم خود كه هند است ملك ديگر نبيند . همچنين عارف اگر نابينا باشد ، هم جز وطن اصلى كه لاهوت است ، مشهود او نگردد .
هامش
( 1 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع دوّم آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .
( 2 ) نك : كشف الاسرار و عدّة الابرار ، ج 2 ، ص 301 ؛ تمهيدات ، ص 83 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .
( 3 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع دوّم آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .
( 4 ) « نيّت مؤمن بهتر از عمل او و عمل منافق بهتر از نيّت اوست . و همه بر نيّت خود عمل مىكنند . پس مؤمن چون آهنگ كارى كند ، آتش در دلش نور شود . »
( 5 ) در نسخهء ق : پيلى .