از شب ، حجاب بشريت و از ماه ، جلوهء شب مراد داشته .
قوله :
[ . . . ] * جز به دردِ دل مجو دلخواه را
يعنى ، در جستوجوى مسبّب پيدا كن و از تنگناى سبب بيرون خرام .
قوله :
ز اخّروهنّ مرادش نفس تست * [ كو به آخر بايد و عقلت نخست ]
عن أبى هريرة - رضى اللّه عنه - قال : « سمعت رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فى خطبة : « الخمر جماع الإثم « 1 » » و « النّساء حبائل الشّيطان « 2 » » و « حبّ الدّنيا رأس كلّ خطيئة « 3 » » و سمعت بقول آخر و النّساء حيث اخّرهنّ اللّه « 4 » » شراب گناه است . پس كنند زنان را در صفوف نماز ؛ از جهت آنكه پس آورد حقّتعالى اينها را در ذكر . كما وقع فى القرآن :
« إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ . »
« 5 »
قوله :
گر ز عيسى گشتهاى رنجور دل * [ هم ازو صحّت رسد او را مهل ]
يعنى ، به سبب عقل عاقبتانديش اگر رنج رياضتى يا تشويش طعن ابلهى به تو لاحق شده باشد ، سهل است ؛ دامن عقل از دست فرومگذار .
قوله :
اى مسيح خوش نفس چونى « 6 » ز رنج * [ كه نبود اندر جهان بىمار گنج ]
خطاب به عقل معاد است .
قوله :
تو شب و روز از پى اين قوم غُمر * [ چون شب و روزى مددبخشاى عمر ]
الغمر ( بالضّم ) احمق و نادان و مراد از [ آن ] قوم جاهلانند .
هامش
( 1 ) نك : كشف الاسرار و عدّة الابرار ، ج 3 ، ص 253 . « شراب جملهء گناهان است » .
( 2 ) همان ، ج 1 ، ص 297 ؛ ج 2 ، ص 582 ؛ ج 5 ، ص 58 . « زنان ريسمانهاى ابليساند . »
( 3 ) نك : كشف الاسرار و عدّة الابرار ، ج 3 ، ص 253 . « شراب جملهء گناهان است . »
( 4 ) نك : احاديث مثنوى ، ص 60 . [ ترجمهء آن در متن آمده است ] .
( 5 ) الاحزاب ( 33 ) آيهء 35 : « خدا براى مردان مسلمان و زنان مسلمان و مردان مؤمن و زنان مؤمن . . . »
( 6 ) در نسخهء ق : چونى اى عيسى عيسى دم .