قوله :
[ خوشدمست او و گلويش بس فراخ ] * با شِعار نودِثار شاخ شاخ
شعار ( به كسر ) جامهء ملاحق بدن ؛ و دثار ( به كسر ) جامهء بالا . اين لفظ دثار و لفظ شاخ شاخ ، هر دو صفت شعار است . يعنى ، جامهدار و بالانو و ما بين شاخ شاخ و پارهپاره .
قوله :
[ برنشستى اشترم را از پگاه ] * جوْ رها كردم كم از اخراج كاه
يعنى ، جو براى شتر نمىخواهم ؛ از خرج خود [ كم ] كن و كاه خود براى شتر بده .
قوله :
هست بر سمع و بصر مُهر خدا * [ . . . ]
اشارت [ است ] به آيهء :
« خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ »
. « 1 » و ختم اللّه عبارت است از منع تصرّف و غير تصرّف در خزاين مشاعر و مدارك اشقيا تا جز با ارادهء حقّ ابواب آن خزاين مفتوح نگردد و در اين آيه ، ارباب اشارت فكرهاى دقيق و نظرهاى عميق دارند .
قوله :
[ . . . ] * در حُجب بس صورتست و بس صدا
يعنى ، در حجب صور كونيه ، صور غيبى مستور است و صداهاى پيچيده ؛ هركه را حقّ خواسته ، آن صور ديده و آن صداها شنيده .
قوله :
گفت پيغمبر « 2 » كه يزدان مجيد * [ از پى هر درد درمان آفريد ]
عن جابر قال : « قال : رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - لكلّ داء دواء فاذا أصيب دواء الداء ، برأ باذن اللّه « 3 » » .
قوله :
[ چشم را اى چارهجو در لا مكان ] * هينِ بنهْ چون چشم كُشته سوى جان
هامش
( 1 ) البقرة ( 2 ) آيهء 7 : « خدا بر دلهايشان و بر گوششان مهر نهاده و بر روى چشمانشان پردهاى است . »
( 2 ) در نسخهء ق : پيغامبر .
( 3 ) نك : احاديث مثنوى ، ص 47 . « از جابر [ نقل شده كه ] گفت : حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فرمودند : براى هر دردى دارويى است . پس زمانى كه داروى درد اثر كرد ، به خواست خدا درمان كند و بهبود يابد . »