قوله :
حق قدم بر وى نهد « 1 » از لا مكان * آنگه او ساكن شود از كن فكان
قال النّبى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « حتّى يضع الرّحمن عليها قدمه » نزول رحمت معبّر به وضع قدم گرديده . و لا مكان ، عبارت است از عالمى كه حدّ و حصر ندارد . و ساكن شدن دوزخ آن باشد كه اثر طبيعت او پيش تأثير حكم ، مغلوب گردد .
قوله :
[ در كمان ننهند الّا تير راست ] * اين كمان را باژگون كج تيرهاست
زيرا كه غير امور نامرضيه ، تيرى در تركش او نيست .
قوله :
راست شوْ چون تير و واره از كمان * كز كمان هر راست بجهد بىگمان
يعنى ، به واسطهء وارستن و بيرون جستن از اين كمان ، راستى است .
قوله :
چونكه واگشتم ز پيكار برون * [ روى آوردم به پيكار درون ]
چنانچه در پيكار برون [ از ] آراستن عساكر و راست داشتن صفوف و استوا و استقامت چاره نيست ، در كارزار خصم اندرون نيز از آن گزير نباشد . براى همين در نماز كه از معظمات اركان جهاد اكبر است ، به حكم : « استقيموا » و : « استووا » رحمكم اللّه ، تعديل اركان لازم است . وجه تسميهء محراب كه محل قيام امام است به محراب ، آن است كه معنى صلاة حرب است با نفس امّاره و حرب را استقامت و استوا در كار و اكتساب اين خصلت امرى است به غايت عظيم . بعد نزول آيهء :
« فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ »
« 2 » ، رسول [ اللّه ] - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - مىفرمود كه : « سست كرده مرا سورهء هود . » يعنى حكم اين آيه كه در سورهء هود است . و حضرت مولوى نظر بر صعوبت اين امر كرده ، مىفرمايند ؛
قوله :
قوّتى خواهم ز حقّ دريا شكاف * تا به ناخن بركنم اين كوه قاف « 3 »
ناخن يا سوزن به اختلاف نسخه ، عبارت است از مجاهدات به تدريج . و كوه قاف ،
هامش
( 1 ) در نسخهء ق : نهاد .
( 2 ) هود ( 11 ) آيهء 112 : « همچنان كه مأمور شدهاى ، ثابتقدم باش . »
( 3 ) در نسخهء ق :قوّت از حقّ خواهم و توفيق و لاف * تا به سوزن بركنم اين كوه قاف