انگشت به فتح يكم و كسر سيم ، موى خط سبز روى را گويند . از جهت سياهى موى را به انگشت نسبت دادهاند . ايضا انگشت به ضمّ كاف كه به تازى اصبع گويند ، به انگشت كه به كسر كاف است آن را اخگر نيز گويند نسبت دادهاند چنانكه در منع كردن نگار سرپنجه خضابى گفتهاند . بيت :
چرا بايد كه انگشتان به رنگ تيره آلايى * كه نتوان فرق كردن پنجهء انگشت تو ز انگشت
انگشت كه آلت بطش است به صفت احاطتش نسبت دهد كه ذو البطش الشديد است ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، صص 205 و 288 ) .
بگرفت به دندان فلك انگشت تعجب * چون من به دو انگشت لب يار گرفتم
( عراقى )
گر به دست افتد چو ماه نو لب نانى مرا * خلق ز انگشت اشارت تير بارانم كنند
( صائب )
( [ 55 ] ) . حديث از حضرت رسول - صلى اللّه عليه و آله و سلّم : " قلب مؤمن بين دو انگشت از انگشتان خداست " . نيز به صورت " قلوب العباد بين اصبعين من اصابع الرّحمن يقلّبها كيف يشاء " آمده است . ر . ك : شرح جامع الصغير ، ج 2 ، ص 450 ؛ قوت القلوب ، ج 1 ، ص 253 ؛ كتاب المبين ، ج 1 ، ص 392 : به دو صورت به ابو جعفر و ابو عبد الله نسبت داده است .
پس در اين مقام ، دل محلّ ظهور جملگى صفات حق گردد و چون صفات بر دو نوع است ، صفات لطف و صفات قهر و دل ، مظهر اين دو صفت گشت حضرت عزّت ، گاهى به صفت لطف آشكار شود بر دل ، و گاه بر صفت قهر ، و دل پيوسته در تصرّف و تقلّب ظهور اين دو صفت باشد ( نجم رازى ، مرصاد العباد ، ص 209 ) .
( [ 56 ] ) . ارادت سالك جارى داشتن است و اين صفت فاعل مختار است ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، ص 70 ) .
ارادهء جارى داشتن بر لشكر غضب و شهوات و مقهور كردن ضلالت ( دارابى ، لطيفهء غيبى ، 7 ضميمه ) .
ارادت سالك را جارى داشتن است بر سالك ( عراقى ، اصطلاحات صوفيه ، ص 557 ) .
( [ 57 ] ) . دريافت حق تعالى را گويند . بدانكه ايمان بر دو نوع است : ايمان مجازى و ايمان حقيقى . ايمان مجازى اثبات واجب الوجود و نفى وجود ممكن الوجود را گويند در