( [ 37 ] ) . رياضت و مجاهده را گويند ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، ص 65 ) .
آز بگذار و پادشاهى كن * گردن بىطمع بلند بود
( سعدى )
اين جهان دام است و دانش آرزو * در گريز از دانههاى آز او
( مولوى )
( [ 38 ] ) . آنچه آينهء وجود حق واقع شده ، اعيان ممكنات است كه عدم اضافىاند ، چه نسبت با وجود خارجى عدمند و وجود علمى و شيئيّت ثبوتى دارند ، يعنى ثابتند در علم حق بر عدميّت كه هرگز به وجود عينى متحقّق نمىگردند و از علم به عين نمىآيند و حكما آن را " ماهيّات " مىخوانند و صوفيه " اعيان ثابته " مىنامند . اعيان ثابته كه صور معقولهء اسماى الهيّهاند ( لاهيجى ، شرح گلشن راز ، صص 5 ، 6 ، 91 ، 92 ، 94 ، 98 ، 179 ، 300 ، 301 ، 350 ، 371 ) .
اعيان ثابته عبارت از حقايق ممكنات در علم خداوند است كه ثابت است ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، ص 51 ) .
اعيان ثابته دو اعتبار دارند : يكى صور اسمائند ، دوم آنكه حقايق اعيان خارجىاند . به اعتبار اول ، مانند بدنها نسبت به ارواحند و به اعتبار دوم ، مانند ارواحند نسبت به ابدان ( تهانوى ، كشّاف ، ص 1075 ) .
حقيقت شىء در حضرت علميّه كه موجود نيست و در علم الهيّه معدوم ثابت است ( شاه نعمت الله ولى ، رسائل ، ج 4 ، ص 132 ) .
مثال تابش نور بر آينهها كه در اين مثال ، اعيان همچون آينههايى است كه با رنگها و مقادير و اوضاع مختلف در برابر آفتاب وجود حق قرار مىگيرد و نور واحد ، منشأ ظهور تمامى آن الوان و مقادير و اوضاع مىگردد و در هر شيشه بنا بر اوضاع خاصّ خويش ، خورشيد در آن به همان شكل مىتابد ( جامى ، اشعة اللمعات ، ص 86 ) .
( [ 39 ] ) . قسمتى از آيهء 3 سورهء سبا كه كامل آن بدين صورت است :
" وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلى وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ " ؛
و كسانى كه كافر شدند ، گفتند :
" رستاخيز براى ما نخواهد آمد " . بگو : " چرا ، سوگند به پروردگارم كه حتما براى شما خواهد آمد . [ همان ] داناى نهان [ ها ] كه هموزن ذرّهاى ، نه در آسمانها و نه در زمين از