( [ 26 ] ) . اعراف ، مطلع است و مطلع در اين اصطلاح ، عبارت از مقام شهود عبد است حق را در هر چيز ، در حالتى كه متجلّى باشد به صفاتى كه آن چيز ، مظهر آن صفات باشد من الجمال و الجلال . . . و اين تعريف اعراف معنوى است و اعراف صورى ، مكانى است واقع ميان جهنم و جنّت صورى ، مشرف بر طرف بعضى از هريك ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، صص 50 و 51 ) .
و اعراف جمع عرف است و عرف مكان مرتفع را گويند كه بر جوانب مشرف باشد و اين مرتبهء سابقان است كه فرموده كه
" وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ "
و ايشان كاملانىاند كه به مقام جمع الجمع رسيدهاند كه مقام بقاء باللّه است و حق را در هر شىء متجلّى به صفتى مىبينند كه شىء مظهر آن صفت است و اين مقام اشراف است بر اطراف ؛ زيرا كه هر چيزى را چنانچه هست ، مىبينند و مىدانند كه
" عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ . . . "
( لاهيجى ، شرح گلشن راز ، ص 114 ؛ جرجانى ، تعريفات ، ص 19 ) .
اعراف نزد صوفيان عبارت است از اطاعت ، يعنى مقام شهود حق است در هر شىء از اعيان ممكنات و اوصاف آن ممكنات و يا عبارت از مقام شهود حق است در هر چيزى كه متجلّى به صفات حق باشد . و اهل اعراف عبارت از كاملان در علم و معرفتند و نيز مقام شهود ذات را گويند ( تهانوى ، كشّاف ، ص 994 ) .
( [ 27 ] ) . قسمتى از آيهء 46 سورهء اعراف كه كامل آن بدين صورت است :
" وَ بَيْنَهُما حِجابٌ وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ " ؛
و ميان آن دو [ گروه ] حايلى است ، و بر اعراف مردانى هستند كه هريك [ از آن دو دسته ] را از سيمايشان مىشناسند و بهشتيان را - كه هنوز وارد آن نشده و [ لى ] [ بدان ] اميد دارند - آواز مىدهند كه سلام بر شما .
( [ 28 ] ) . افق اعلى به مفهوم نهايت مقام روح كه حضرت واحديّت و الوهيّت است ( جرجانى ، تعريفات ، ص 20 ) .
افق اعلى عبارت از نهايت مقام روح است و آن را مقام واحديّت و حضرت الهيّت و الوهيّت نامند ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، ص 53 ) .
شهاب الدين سهروردى در تفسير افق قدسى گويد : " در فطرت انسانيّت با كثرت جوارح هيكل ، يك نقطه بيش نيست كه لايق افق قدسى باشد ( سجادى ، فرهنگ اصطلاحات عرفانى ، ص 120 ) .