إله و اللّه [ 6 ] : اسم ذات واجب الوجود است به اعتبار جامعيّت صفات ذاتيّه و نعوت كماليّه در حضرت علم و عين در مرتبت افعال و آثار .
" وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ "
« 1 » [ 7 ] .
احد [ 8 ] : اسم ذات بحت و مطلق معنى است به اعتبار سقوط اعتبارات و انتفاى اضافات از اسما و صفات .
احديّت [ 9 ] : اسم آن مرتبه است كه در آنجا اعتبار اطلاق ذات نمايند و ملاحظهء عدم تقيّد او به تعدّد نعوت و صفات كنند .
احديّة الجمع [ 10 ] : اسم همان مرتبهء احديّت است ، اما به اعتبار صلاحيّت اعتبار نسب « 2 » و اضافات در ذات احديّت و اتصاف او « 3 » به جامعيّت صفات ذاتيّه . نظم :
بيا و بنگر اگر چشم خردهبين دارى * كه سنگريزهء بطحا عقيق و مرجان است
ازل [ 11 ] : امتداد فيض را گويند از مطلق معنى و ظهور ذات احديّت در مجالى اسماى فعلى بر وجهى كه مسبوق به مادّه و مدّت نباشد . هرآينه ازليّت ذات ، از « 4 » سرحدّ عالم مثال در ملكوت و جبروت ، اعتبار توان نمود ؛ چرا كه در مادون عالم مثال كه عالم ملك و شهادت است ، ذات را تجلّى در اسماى فعلى است و مقرون است آن افعال به مادّه و مدّت و بنياد ظهور اجسام است . هرآينه زمان كه مقدار حركت فلك جسمانى است ، متقدّر و متحقّق گردد . بيت :
در ازل پرتو حسنت « 5 » ز تجلى دم زد * عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد
[ 12 ] ازل آزال [ 13 ] : عبارت از امتداد ظهور معنى است با صور اسما و صفات به اعتبار سقوط اضافات . بيت :
اى مشكل حلّ و حل مشكل * زان سوى ازل بهشت منزل
چرا كه مرتبهء صفات سبعهء ذاتيّه و مرتبهء ذات بحت ، ماوراى رتبت ازل است « 6 » كه مرتبهء صفات فعلى است . « 7 »
ابد [ 14 ] : عبارت از امتداد ظهورات معنى است در صور اسماى قابله و صفات منفعله بر وجهى كه مسبوق باشد به ماده و مدّت . ليكن دايم و باقى بود به تجدّد « 8 »
هامش
( 1 ) . ب : آيهء پايانى را ندارد .
( 2 ) . ب : نسبت
( 3 ) . ب : " او " ندارد .
( 4 ) . ب : به جاى از " ز " آمده است .
( 5 ) . ب : حسنش
( 6 ) . ب : رتبت ازلت كه
( 7 ) . ب : " است " ندارد .
( 8 ) . ب : " و " ندارد .