قالوا و ما المفردون يا رسول اللّه ؟ قال : المستهترون فى ذكر اللّه ، يضع الذكر عنهم » ( صحيح ترمذى : كتاب الدعوات : 5 / 577 . المستدرك ، حاكم : كتاب الدعاء : 1 / 495 . كنز العمال : 1 / 416 .
صحيح مسلم : 2 / 2062 ) . در ميزان الاعتدال اين حديث بدين صورت آمده : « سيروا سبق المفرّدون . قلنا : يا رسول اللّه ؟ و ما المفرّدون ؟ قال : الذين يهتزّون الى ذكر اللّه . . . الحديث » ( ميزان الاعتدال 3 / 193 ) .
شرح
( 91 ) . ثبت نسخه ج و ع « يمانى » است ولى با توجه به ثبت منابعى چون تقريب التهذيب :
2 / 55 ) ، ميزان الاعتدال : 3 / 193 و الجرح و التعديل : 6 / 107 يمامى را برگزيديم .
( 92 ) . مورث : به جاى گذرانده ، موجب .
( 93 ) . مهم وقت نيست ، يعنى مناسب حال و مقام نيست و در اينجا ذكر آن ضرورتى ندارد .
( 94 ) . صحيح بخارى : كتاب الايمان ، باب سؤال جبرئيل 100019 . كتاب التفسير : سورهء لقمان :
6 / 144 . صحيح مسلم : كتاب الايمان ، 1 / 37 . مسند احمد بن حنبل : 1 / 27 ، 51 ، 53 ، 319 ، 2 / 107 ، 426 . 4 / 129 ، 146 . ترمذى : كتاب الايمان : باب 4 ( ما جاء فى وصف جبرئيل 5 / 7 ) .
( 95 ) . « غريب » از اصطلاحات محدثين است و آن حديثى است كه راوى در روايت آن حديث متفرّد باشد . چه اين تفرّد مربوط به صحابى باشد كه از رسول صلّى اللّه عليه و آله حديث كرده باشد و چه مربوط به يكى از حلقات سند . صورت اول را « غريب مطلق » و صورت دوم را « غريب نسبى » مىنامند . ( كشاف اصطلاحات الفنون ) .
( 96 ) . مأخوذ از آيهء كريمهءلِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً . . .الأعراف / 48 .
( 97 ) . مأخوذ از آيهء كريمهءوَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها . . .البقره / 148 .
( 98 ) . اين سخن مأخوذ از قول معروف جنيد است كه گفته : « النهاية رجوع إلى البداية »
( 99 ) . برهان قاطع چند معنى براى « شيوه » نقل مىكند كه آنچه مناسب است ناز و كرشمه است . ( برهان قاطع 3 / 1329 ) .
( 100 ) . صاحب اللؤلؤ المرصوع اين عبارت را جزء مجعولات مىداند ولى زبيدى در إتحاف السادة المتقين ( ج 8 ، ص 608 ) آن را به ابو سعيد خرّاز نسبت مىدهد ( احاديث مثنوى ، ص 65 ) .
( 101 ) . صحيح مسلم : فضائل الصحابة : 36 ، 37 . دارمى : فضائل القرآن 1 . مسند احمد بن حنبل 3 / 14 ، 17 ، 26 ، 59 ، 4 / 367 ، 371 ( معجم ) .