بىشميمهء تعدّد 467 و بىشايبهء تكثّر .
و الجمع غاية مقامات السّالكين ، و هو طرف بحر التّوحيد .
و مقام جمع نهايات مقامات و منازل ارباب سير و سلوك است ، و علّت غايى ساير مقامات اين است ؛ از جهت آنكه بعد از ترقّى از حضرت واحديّت به حضرت احديت و انتهاى سير إلى اللّه و غايت سير فى اللّه است ؛ و مقامى از اين بلندتر نيست . و اگر بعد از اين سيرى واقع بود ، رجوع عن الحق إلى الخلق خواهد بود كه
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى
« 1 » مشير به آن است ، و طرف بحر توحيد است ؛ يعنى مقام جمع متصل است به توحيد ، و سير از اين مقام را « سفر سيم » خوانند ، و اللّه ملهم الخير و الرّشاد .
فصل
صورت جمع در « بدايات » جمعيّت خاطر است در وقت عبادت . و در « ابواب » اجتماع قوا در توجّه به حق و تبتّل از خلق . و در « معاملات » جمعيّت قلب در مراقبه و اخلاص . و در « اخلاق » جمعيت قوا در فضيلت عدالت . و در « اصول » اتّحاد نيّت و عزم جزم . و در « اوديه » جمعيّت عقل در توجه به عالم قدس . و در « احوال » جمعيّت سرّ در عشق و ذوق .
و در « ولايات » جمعيّت روح در مشاهده . و در « حقايق » جمعيّت خفى در معاينه . و در « نهايات » تلاشى اشارت در عين احديّت .
باب التوحيد
قال اللّه تعالى :
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
« 2 »
يعنى حضرت خداوند - تعالى و تقدّس - اداى شهادت كردند بذاته لذاته ؛ كه توحيد لازم ذات وى است ، و كسى با وى شريك نيست .
التّوحيد تنزيه اللّه - عزّ و جلّ - عن الحدث .
هامش
( 1 ) . النجم / 8 .
( 2 ) . آل عمران / 18 .