فصل
صورت صحو در « بدايات » فراغ است از عادات مألوفه . و در « ابواب » فراغ از « 1 » خوف و رجا . و در « معاملات » فراغ از تدبير و حظوظ نفس . و در « اخلاق » تزكيهء نفس و تصفيهء قلب . و در « اصول » سلوّ و بىرغبتى در خلق ، و توجه به حق . و در « اوديه » صفاى عقل به نور قدس . و در « احوال » صفاى حال به قوّت عشق . و در « ولايات » صفاى وقت به سرور وصل . و در « حقايق » صفو شهود از بقاياى وجود . و در « نهايات » صفاى عشق و ذوق به احديّت جمع و فرق .
باب الاتصال
قال اللّه تعالى :
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
« 2 »
يعنى « 3 » باز نزديك گشت ؛ « 4 » يعنى « 5 » از اوج عظمت « 6 » به لطف و عنايت به بنده « 7 » نزديك شد ، « 8 » و از آن نيز تنزّل قرب « 9 » ، كرامت فرمود تا به مقدار عرض دو كمان ؛ كه در مثل عرب عبارت از كمال قرب و اتصال است . يا خود از آن نيز « 10 » نزديكتر ؛ كه عبارت و مثل « 11 » از آن قاصر و عاجز است .
أيس « 12 » العقول ، فقطع البحث « 13 » بقوله :
أَوْ
« 14 »
أَدْنى
مأيوس گردانيد عقول را از ادراك معنى اتصال ؛ كه فنا است در حضرت ذات ؛ و قطع كرد راه ادراك « 15 » عقل درّاك را به قول
أَوْ أَدْنى
كه عقل به كمال فطانت و زيركى ، از اتصال جز به « 16 » تمثيل « 17 »
قابَ قَوْسَيْنِ
فهم نمىتواند كرد ؛ كه دو چيز به يكديگر پيوسته باشند . و در اشارت
أَوْ أَدْنى
كه فنا است در حضرت ذات عقل را سر تحيّر در گريبان
هامش
( 1 ) . ع : - از خوف و رجا . و در معاملات فراغ .
( 2 ) . النجم / 8 .
( 3 ) . ع : - يعنى .
( 4 ) . ع : شد .
( 5 ) . ع : - يعنى .
( 6 ) . ع : + و .
( 7 ) . ج : بيننده .
( 8 ) . ع : گشت .
( 9 ) . ج : + و .
( 10 ) . ع : - نيز .
( 11 ) . ع : تمثيل .
( 12 ) . ج : اليسعى .
( 13 ) . ج : الجث .
( 14 ) . ع : - أو أدنى .
( 15 ) . ع : - ادراك .
( 16 ) . ع : - به .
( 17 ) . ج : مثيل .