درجهء دوم « 1 » ، سرور شهودى است كه كشف حجاب علم كند ؛ چون علم در حال غيبت است « 2 » و شهود در حال عيان ، هرآينه عيان حجاب را كشف كند .
و فكّ رقّ « 3 » التّكلّف ،
يعنى سرورى كه به شهود حاصل بود ، بنده را از رقّيّت كلفت در عبادت برهاند . « 4 » چه لذّت شهود مشقّت عبادت را زائل گرداند .
و نفي صغار « 5 » الاختيار .
و سرور شهود « 6 » خوارى و خردى رتبهء اختيار را نفى كند ؛ چه شهود مقتضى فناى ذات و صفات بنده است ، و علم مقتضى وجود و مثبت ارادت و اختيار ، و « 7 » وجود اختيار خوارى و صغار است ؛ چنان كه در شاهد نيز كسى را در مجلسى كه تصرّف « 8 » و اختيارى نيست ، در اينجا « 9 » بودن و بدانجا رفتن ، خوارى و صغار نتيجه دهد ؛ چه وى خواهان اختيار است و فى الواقع بىاختيار است .
وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ *
« 10 » .
و الدّرجة الثالثة : سرور سماع الإجابة ؛
درجهء سيم ، سرور « 11 » سماع اجابت است . سماع مىشايد كه به معنى قبول و انقياد بود ؛ چه « 12 » گويند كه « 13 » فلان سخن مىشنود ، يعنى قبول مىكند و فرمان مىبرد ، پس است . اضافهء « 14 » سماع به اجابت بيانى باشد . يعنى سرور سماعى كه آن اجابت دواعى فنا است و مىشايد كه سماع « 15 » به معنى متعارف و مشهور باشد يعنى سماع نغمات و طيّبات . به اجابت « 16 »
أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ
« 17 » در حين تجلّى ذاتى
فَإِنِّي قَرِيبٌ
« 18 » مر داعى مضطرّ را « 19 » از جهت بقاياى انّيّت « 20 » ، به افناى مراتب عقل و قلب و سرّ .
هامش
( 1 ) . ع : دويم .
( 2 ) . ع : - است و شهود در حال عيان ، هرآينه عيان حجاب .
( 3 ) . ج : دقّ .
( 4 ) . ع : برآرد .
( 5 ) . ع : صغاير .
( 6 ) . ج : + از .
( 7 ) . ع : - وجود اختيار .
( 8 ) . ع : توقر .
( 9 ) . ع : آنجا .
( 10 ) . التكوير / 29 .
( 11 ) . ع : سماع سرور .
( 12 ) . ج : - چه .
( 13 ) . ج : - كه .
( 14 ) . ج : اضاف است .
( 15 ) . ج : - سماع .
( 16 ) . ج : - به اجابت .
( 17 ) . البقرة / 186 .
( 18 ) . البقرة / 186 .
( 19 ) . ج : - را .
( 20 ) . ج : + را .