تن از پيغمبران به سه چيز مخصوصاند : ابراهيم عليه السلام به خلت ، هيچ كس نام خلت نيافت مگر وى و موسى عليه السلام به كلام ، هيچ كس با خداى بىرسول سخن نگفت مگر وى ، و مصطفى صلوات اللّه عليه مخصوص به ديدار ، هيچ كس خداى تعالى را نديد مگر وى . اما عامهء اهل سنت و جماعت اين روا نداشتند و مر گويندهء اين را كافر و مبتدع و ضال نخواندند و ليكن گفتند اين خطا است از بهر آن كه زبان به ياران رسول دراز كردن روا نداشتند و ايشان را به كفر و بدعت و ناشايست منسوب كردن روا نداشتند و ليكن از خطا معصوم نباشند . و گفت بعضى گفتند كه مصطفى صلى اللّه عليه و سلم حق تعالى را به چشم دل بديد و به چشم سر نديد و استدلال كردند به قوله تعالى :
« ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى »
« 1 » و گفت ندانستيم يكى از مشايخ اين طايفه كه معروفند از ايشان و متحققان و نديديم در كتابهاى ايشان و در تصنيف و رسايل ايشان و نشنفتيم از حكايت ايشان صحيح « 2 » و ازيشان كه مشايخ و بزرگان يافته بودند نشنفتيم كه يكى از ايشان گفتند كه حق تعالى در دنيا ديديم يا يكى از خلق ديده است ، مگر گروهى كه ايشان را كسى نشناسد اين سخن گفتند كه ما خداى را عز و جلّ مىبينيم اندر دنيا ، يا كسى ورا بديد اندر دنيا . و اين سخن ديگران از قول ايشان گفتند و ايشان خود حكايت نكردند اين سخن ، پس اين همه دروغ است و اگر از كسى درست شود كه اين گفته است مر اين را تأويلى است كه هر كسى كه سرّ وى به چيزى مشغول گردد و بر وى غلبه گيرد جز آن مر او را هيچ چيز ياد نيايد و اين ديدار نباشد غلبات حال باشد ، و اين چنان است كه عبد اللّه عمر رضى اللّه عنه گفت :
كنا نتراءى اللّه فى ذلك المكان . و آن است كه اندر طواف كعبه كردن
هامش
( 1 ) - سورهء 53 النجم آيهء 11
( 2 ) - در متن عربى ص 44 و شرح تعرف صفحهء 185 : حكايات صحيح است و به اين صورت عبارت نارسا است .