و لو لا « 1 » زفيرى أغرقتنى أدمعى « 2 » * و لو لا دموعى أحرقتنى زفرتى
و حزنى ما يعقوب بثّ « 3 » أقلّه * و كلّ بلا أيّوب يقضى بليّتى « 4 » - « 5 »
و بدان « 6 » از اندوه آنچنان « 7 » ضعيف شد كه خفقان پديد آمد در جنان .
نظم « 8 »
اى آتش فراقت دلها كباب كرده * سيلاب اشتياقت جانها « 9 » خراب كرده « 10 »
و بعده واعظ عقل بر منبر نفس برآمد و بتبصير « 11 » وجود مدكوك « 12 » اشتغال نمود وجود نيز متعظ آمد ، به آنچه فرمود و ثبات قدم در مقام صبر از حق تعالى طلب نمود و از تثبيت اللّه الحكيم الصّبور الجليل عطاى ثبوت قدم بيافت در مقام ( آ : برگ 98 ب ) صبر جميل « 13 » چنان كه جناب سيادت در اوّل كتاب واردات « 14 » فرموده است كه « 15 » :
اى مرهم جراحت هر دل ريشى * و اى مونس و راحت هر درويشى ( ل ) « 16 »
اى كرمت « 17 » دستگير هر بيچارهء * واى راحت « 18 » پايمرد « 19 » هر آوارهء
هامش
( 1 ) آ : و لاو
( 2 ) ب : آدمعى
( 3 ) آ : ثب .
( 4 ) آ : بيّتى .
( 5 ) ديوان ابن الفارض التائية الكبرى المسماة بنظم السلوك ص 53 به بعد ( حاشيه ب : برگ 84 ب ) يعنى اگر آنچه به ما رسيده به كوه طور پيش آمد از تجلى حق يكى از آن كوهها نبود هرآينه پاره شود .
( 2 ) يعنى طوفان نوح نزد گريههاى زار من همچو آب چشم من است به ادعا آنك آب چشم من اكثر از طوفان نوح است . و افروختن آتش خليل همچو سوزش دل ماست يعنى سوز دل ما اتم و اكمل از آن است .
( 3 ) و افروختن آتش خليل همچو سوزش دل ماست يعنى سوز دل ما اتم و اكمل از آن است .
( 4 ) از حاشيه برگ 85 الف اگر بالماء زارى نبود ، هرآينه غرق كردى و فانى گردانيدى مرا آب چشم من و بلايى كه ايوب بود آن بعض بلاهاى ما بود .
( 6 ) ن : بدان .
( 7 ) ل : حال . گ : آن حال چنان .
( 8 ) ب : فرد ، گ ، ل : بيت .
( 9 ) آ ، ب : جان را .
( 10 ) براى بيت قب : حيات امير خسرو ، ص 51 .
( 11 ) ل ، ن : به تصبير .
( 12 ) ل : مدلول . گ : مدكول . 8 قرآن مجيد .
( 13 ) ل : ندارد . گ : و از تثبيت . . . جميل ، در حاشيه آمد . قرآن مجيد : 70 ( سورة المعارج ) : 5 فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلًا ( 1 - 3 ) ( 70 : 5 ) .
( 14 ) رسالهء واردات . رساله واردات نوشته سيّد على همدانى است نسخه خطى متعلق به كتابخانهء موزه بريتانيا .
( 15 ) گ ، ل ، ن : ندارد .
( 16 ) ل ، برگ 67 ب .
( 17 ) ل ، ب : كرمت و .
( 18 ) آ ، ب ، ل ، ن : رحمت و تصحيح از روى رسالهء واردات ( برگ 385 ب ) ، گ : رحمتت .
( 19 ) پايمرد : شفيع ، خواهشگر ، شفاعتكننده يارىدهنده ، دستگير ، ( لغتنامه دهخدا ) .