كام دنيا را گزيدند از فضول * بردشان از راه مكر نفس غول
عاقبت بينى نبود آن قوم را * از نعاس « 1 » و نوم بد آن يوم را
5565 نوم را بر يوم دين كرده گزين * بهر دنيا جمله كرده ترك دين
لاجرم مانند « 2 » جمله در جحيم * مىكشند آنجا عذاب بس اليم
بيش از آن دان قهر حق بر عاصيان * اينكه گفتم شمهاى باشد از آن
5568 مىنگنجد در زبان وصف جحيم * صورت آن سوز و رنج آن حميم
ليك لطف حق فزون آمد ز قهر * قهر حق همچون كه قطره لطف بحر
قهر حق هرچند بىپايان بود * ليك لطفش دان كه صد چندان بود
[ در بيان اين خبر : سبقت رحمتى غضبى ]
در بيان اين خبر كه : سبقت رحمتى غضبى « 3 » . حق تعالى مىفرمايد كه رحمت من سابق است بر غضب من . بلكه از من همه رحمت و عنايت آيد و چون در قهر و زجر من نظر كنى آن هم از عنايت عنايت « 4 » و لطف و شفقت است ؛ چنان كه پدر پسر را در حالت ادب بنوازد و در حالت بىادبى بزند و برنجاند . اگرچه به صورت رنجانيدن است . الا در معنى انعام و اكرام است تا او از آن صفت مذموم پاك گردد . همچنانكه گرگين را داروى تيز مىمالند تا آن سوز و خلش و نيش مولم داروگرهاى زشت را از تن او پاك مىكند . پس چون بنگرى خود راحت « 5 » در آن رنج است . عاقلان آن رنج را عين صحت دانند . پس يقين دان كه از حق جز لطف و رحمت نخواهد آمدن كه :
جز لطف و جز حلاوت از گلشكر چه آيد * جز نور پخش كردن از ماه و خور چه آيد « 6 »
[ در تفسير اين آيت كه : عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً . . .
و در تقرير اين حديث : ان لله تعالى عبادا اذا نظروا الى عباده . . . ]
و در تفسير اين آيت كه :
عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ . . .
« 7 » .
و در تقرير اين حديث مصطفى ( ص ) انّ للّه تعالى عبادا اذا نظروا الى عباده البسوهم لباس السعادة .
5571 گفت يزدان رحمت من سابق است * بر غضب زيرا ز من آن لايق است
خود سراسر لطفم و رحمت بدان * رحمتم را نى حد است و نى كران
ور كنم خشمى هم از رحمت بود * تا شوى پاك و ز تو زحمت رود
5574 در حقيقت لطف باشد آن غضب * آن غضب را چون ز شفقت كرد رب
قهر والد بر ولد نه از رحمت است * گرچه در ظاهر ولد را زحمت است
بعد زحمت مىشود دانا و نغز * در علوم و در هنر و الا و كبز « 8 »
5577 شد سراسر جهل او زان قهر علم * گشت كلى خشم او زان قهر حلم
هامش
( 1 ) - نعاس : چرت ، سستى
( 2 ) - مج : ماندند
( 3 ) - مج : على غضبى
( 4 ) - مج : غايت عنايت
( 5 ) - مج : راحت و صحت
( 6 ) - ديوان شمس بيت 8897
( 7 ) - ى 216 س 2 بقره
( 8 ) - كبز : زفت ، قوى ، ستبر