سوخته جان و روانان ديگرند * چونكه موسى اين عتاب از حق شنيد
در بيابان از پى چوپان دويد * عاقبت دريافت او را و بديد
گفت مژده ده كه دستورى رسيد * هيچ آدابى و ترتيبى مجو
هرچه مىخواهد دل تنگت بگو
اندر آن صحرا پى چوپان دويد * بعد بىحد جهد در چوپان رسيد
حال چوپان را عظيم آشفته ديد * گفت اى چوپان راد محترم
عفو فرما كز تو من غافل بدم * هرچه مىخواهى بگو زين پس روان
بر تو چون هرگز نمىگيرد حق آن
اشاره به وقايع تاريخى كه گاه رنگى هم از داستان دارد در انتهانامه مورد توجه سلطان ولد بوده است . به بعضى از اين وقايع در تعليقات اشاره كردهايم .
كميت انتهانامه
متن اصلى اين كتاب در 318 صفحه فراهم آمده است ، كتاب حاضر ، و حدود يك پنجم آن مربوط است به مطالب منثور و بقيه به ابيات مثنوى .
مجموعه ابيات 7121 است بدين قرار :
7085 بيت متن اصلى كه سروده ولد است و همگى به فارسى ، البته گاه بخشهايى از عربى كه مربوط به حديث يا آيهاى است نيز ديده مىشود .
36 بيت از اشعار ديگر شاعران است ، از جمله مولانا ، سنايى ، عطار
تعداد ابيات متن در نسخه مجلس - كه درين مقابله از آن هم استفاده شده است - 7110 بيت است ، يعنى اين نسخه 25 بيت بيشتر از نسخه اساس دارد .
انديشههاى عرفانى سلطان ولد
انديشههاى عرفانى در ميان عرفا جنبههاى گوناگونى دارد در بعضى جنبه مثبت افكار آنان را از سقوط در سراشيبى افراطگرايىها باز مىدارد و بعضى به جهت افكار افراطى به اعمال غير قابل قبول از نظر عقل و شرع كشيده مىشوند و شطحيات مىگويند .
خوشبختانه ولد جزو آن گروهى است كه از نظر عقل و شرع ديدگاه مثبت و قابل قبولى ارائه