او ضمن آنكه مىكوشد با طرح آيات و احاديث ، اين مطالب را با قرآن و حديث منطبق سازد ، شرح مىدهد كه خود راه هر دو گروه را طى كرده است و نمىتواند هيچيك را بر ديگرى ترجيح دهد 24 .
اهل تصوف در تبيين اينكه چگونه مىتوان به كمال دست يافت ، اختلاف دارند . به گفته نسفى برخى اعتقاد دارند كه حصول كمال بدون سلوك ممكن نيست و همهء انبياء و اوليا پس از سلوك به كمال رسيدند . وى بعد از تشريح سلوك روشن مىسازد كه بين اين گروه - كه معتقدند كمال بعد از سلوك حاصل مىشود - باز اختلاف وجود دارد آيا انسان مىتواند بعد از سلوك به كمال حقيقى دست يابد يا نه ؟ عدهاى از جمله سعد الدين حمويه ، برآنند كه انسان مىتواند به بلوغ برسد و تعدادى ديگر با اين استدلال كه سلوك و سير الى اللّه پايانى ندارد و آدمى به هر مقامى دست يابد ، كمال حقيقى به شمار نمىآيد زيرا بالاتر از آن مقام ديگرى هست ، دست يافتن به بلوغ را غير ممكن مىشمارند .
گروه ديگرى از اهل تصوف باور دارند كه رسيدن به كمال پيش از سلوك ممكن است و كمال انبيا پيش از سلوك آنان حاصل شده است . در اين ديدگاه - كه بعدا عز الدين محمود كاشانى آن را در مصباح الهدايه منظم و دقيق تبيين مىكند - اصحاب كمال به چهار گروه تقسيم مىشوند : « سالك غير مجذوب » ، « مجذوب غير سالك » ، « سالك مجذوب » و « مجذوب سالك » . هرچند نسفى در اينباره با صراحت نظر خويش را اعلام نمىكند اما از شيوهء تنظيم مطالب و محتواى سخن او برمىآيد كه از ديدگاه وى بدون سلوك ، رسيدن به كمال امكانپذير نيست . او بعد از تشريح مسير دستيابى به كمال - كه با طريق كسب معرفت در نظر او شباهت پيدا مىكند - كسى را انسان كامل مىداند كه عالم صغير را تمام كند و در عالم كبير نايب و خليفهء خدا گردد 25 .
اصحاب كمال
حكيم ، نبى و ولى ، مصاديق اصحاب كمالند و در اينباره بهويژه در موضوع نبوت و ولايت ، آراى مفصل و متنوعى ارائه شده است . اعتقاد به تقدم نبوت بر ولايت يا برترى ولى بر نبى از مهمترين فصلهاى اين مبحث به شمار مىرود كه گاه جنجالهايى