[ مقدمات پژوهش ]
نسفى و بيان التنزيل نوشتهء هرمان لندلت
ترجمهء محمّد رضا جوزى
عزيز نسفى يكى از متفكران صوفى مسلك مستقل قرن هفتم 1 [ سيزدهم ميلادى ] است كه در ميان آثار او دو كتاب با عنوان بيان التنزيل وجود دارد . يكى از اين دو كه بيشتر به نام كتاب تنزيل معروف است رسالهء بلند و مفصلى است كه مشتمل بر بيست فصل ( اصل ) است . اين كتاب داراى دو بخش مساوى است كه بخش اول مشتمل بر فصلهاى [ اصلهاى ] يكم تا دهم است كه در آن از اصول اعتقادات سخن رفته و بخش دوم مشتمل بر فصلهاى يازدهم تا بيستم است كه به بيان راه و روش زندگى صوفيانه اختصاص داده شده . طبق گفتهء خود نسفى در خلال فصلهاى ششم و دهم ، كه در تمامى هشت نسخهء 2 موجود از اين كتاب بهطور يكسان ضبط شده ، وى فصلهاى يكم تا ششم را در شهر نسف ، و [ اصلهاى ] هفتم تا دهم را در بخارا تأليف كرده است . ولى در اكثر نسخههاى موجود در پايان فصل بيستم عبارتى ديده مىشود مبنى بر اينكه وى اين رساله را در جوار مقبرهء شيخ سعد الدين حمويه ( در گذشته ، به سال 649 هجرى - 1252 ميلادى ) در بحرآباد خراسان به پايان رسانده اما در يكى از نسخههاى خطى ديگر محل اتمام نگارش كتاب سمرقند ذكر شده .
اگرچه ما نمىتوانيم در مورد بخش دوم كاملا يقين داشته باشيم ، اما آنچه مسلم است اين است كه حد اقل كار نگارش ده فصل از اين كتاب طى مدتى كه نسفى هنوز در ماوراءالنّهر مىزيسته ، يعنى قبل از سال 671 هجرى / 1273 ميلادى كه در سن هفتاد سالگى مجبور به مهاجرت از بخارا به خراسان و سپس به ايران گرديد ، به پايان رسيده است .
چنان كه قبلا اشاره شد اين كتاب نسفى كه هنوز به صورت نسخه خطى باقى مانده و تاكنون تصحيح و منتشر نگرديده ، همان كتابى است كه نزد محققان به كتاب تنزيل