اما عنوانها و ماهيت مباحث آن روشن است . رساله هشتم در بيان كتاب اللّه و كلام اللّه و قرآن و فرقان ، رسالهء نهم در بيان حقيقت اسلام و ايمان و در بيان آنكه حقيقت صوم و صلات و زكات چيست و بر كيست ، رسالهء دهم در بيان صاحب شريعت و قائم قيامت و تشريح آنكه چند دين و شريعت وجود دارد و چرا و چگونه يك شريعت منسوخ مىگردد ، سخن گفته شده و در خاتمهء كتاب ، كيفيت ختم نبوت و ولايت و ويژگيهاى روز قيامت نگارش شده بود .
اين كتاب به اهتمام دكتر احمد مهدوى دامغانى توسط بنگاه ترجمه و نشر كتاب دو بار به چاپ رسيده است : چاپ اول در سال 1344 و چاپ دوم در سال 1359 ه . ش صورت گرفته است . مصحح كتاب مقدمهاى سودمند بر اين كتاب نوشته و به همراه چند فهرست ، تعليقات مفيدى بر آن افزوده است . باوجود اين ويژگيها متن اين كتاب به شيوهء مناسب و علمى تصحيح نشده است . اختلاف نسخ و ضبط نسخه بدلها كاملا مشخص نيست و تاكيد بر مطالب نسخهء اصل سبب شده كه برخى از عبارات و جملههاى كتاب مفهوم نباشد . مصحح كتاب ، بعضى از اين نارساييهاى نسخه اساس را با شيوهاى غير معمول در علامت ( ) با نشانه « ظ » و « شايد » يادآورى مىكند اما اين شيوهء غير علمى وافى به مقصود نيست . همچنين قالب ظاهرى كتاب ، عنوانبنديها و كيفيت حروفچينى مطالب يكسان و مطلوب نيست .
با اينكه مصحح در مقدمهء كتاب تأكيد مىكند كه نام اصلى نسفى عزيز الدين است و اينكه برخى او را عبد العزيز ناميدهاند اشتباه است . اما در صفحهء عنوان ، نام مؤلف كتاب شيخ عبد العزيز بن محمد نسفى نوشته شده است 88 . براى نمونه چند عبارت در زير نقل مىشود :
الف ) « . . . و ديگر آنكه ضدان بين الوجودين باشند نه بين المختلفين ، يعنى ضد ميان دو وجود باشد نه ميان وجود و لا وجود و مراد ايشان از عدم لا وجودست ( كذا - شايد - از لا وجود عدم است ) . 89 »
ب ) « و هركه به حقايق اشياء رسد و حقيقت همه چيز را از راه كشف و بيان ( كذا فى نسخ شايد : عيان ) دريابد و از علم الهى بهرهمند گردد . . . 90 »
ج ) « . . . و اگر آفتى پيدا شود بداند كه سبب آن آفت چيست و دفع آن چگونه مىبايد كرد . آب زيادت مىبايد داد يا كم مىبايد كرد ؟ و افعال اين ( كذا - شايد : و
بيان التنزيل ( فارسى ) — صفحة 28
مساهمون: عزيز الدين النسفي
ص٢٨