باشد « 1 » . و از اينجا گفتهاند كه نهايت هر چيز آن باشد « 2 » كه به بدايت « 3 » خود رسد .
[ 258 الف ] مثلا تخم در « 4 » درخت گندم ، مبدأ درخت گندم است و درخت گندم وقتى به معاد خود رسد كه به مبدأ خود رسد و وقتى به نهايت خود رسد كه به بدايت « 5 » خود رسد . و نطفهء حيوان مبدأ حيوان است و حيوان وقتى به معاد خود رسد كه به مبدأ خود رسد و وقتى « 6 » به نهايت خود « 7 » رسد كه به بدايت خود رسد « 8 » .
چون اين مقدّمه « 9 » معلوم كردى ، اكنون بدان كه نطفهء انسان ، مبدأ جسم و روح انسان است و انسان وقتى به معاد خود رسد كه به مبدأ خود رسد و وقتى به نهايت خود رسد كه به بدايت خود رسد . و هر چيز كه به مبدأ خود رسيد « 10 » اگرچه او را مدّتى « 11 » بقا « 12 » باشد « 13 » امّا عاقبت بازگشت « 14 » به مبدأ عام خواهد بود . يعنى كلّ ، دايره است و هر جزوى از اجزاى دايره هم دايره است . پس هر جزوى را مبدأ و معاد خاص باشد و مبدأ و معاد عام « 15 » بود . و « 16 » مبدأ خاص به مدد مبدأ عام ، روى در معاد خود دارد « 17 » . و چون به معاد خود رسيد « 18 » ، به مبدأ خود رسيد « 19 » و چون به مبدأ خود رسيد « 20 » باز « 21 » بازگشت « 22 » او به مبدأ عام خواهد بود « 23 » .
هامش
( 1 ) . كب : - و معاد هر . . . باشد .
( 2 ) . مت : - و از اينجا . . . آن باشد .
( 3 ) . كد ، كب : به غايت .
( 4 ) . مت : - در .
( 5 ) . كب : مبدئيّت .
( 6 ) . مت : - به معاد خود . . . و وقتى .
( 7 ) . اساس : - خود .
( 8 ) . كد : رسيده باشد ، كب : - و نطفهء حيوان . . . به بدايت خود رسد .
( 9 ) . كد ، كب : مقدّمات .
( 10 ) . كد ، كب : رسد .
( 11 ) . كد : - مدّتى .
( 12 ) . كب : + و ثبات .
( 13 ) . كد : + و ثبات .
( 14 ) . كد ، كب : + او .
( 15 ) . مت ، كب : + هم ، كد : + هم عام .
( 16 ) . مت : - و .
( 17 ) . كد : و به مبدأ خاص و به مبدأ عام مرد و روى در معاد خود دارند ، كب : و به مبدأ عام مىرود و روى در معاد خود دارد .
( 18 ) . كد : رسيدند .
( 19 ) . كد : رسيدند .
( 20 ) . كد : رسيدند .
( 21 ) . مت ، كب : - باز .
( 22 ) . كد : - بازگشت .
( 23 ) . كب : شد ، اساس : + تمام شد ، مت : + تمام شد بيان التنزيل بعون اللّه و حسن توفيقه به حق محمّد و آله ، كد : + تمام شد بيان التنزيل بعون و حسن توفيقه و الحمد اللّه رب العالمين ، كب : + تمام شد بيان التنزيل بعون اللّه و حسن توفيقه و الحمد للّه رب العالمين .