اعضاست و حركت اعضا از وى است . و اين قوت فاعله « 1 » مطيع و فرمانبردار قوت باعثه است . و قوت باعثه كه داعى و باعث « 2 » قوت فاعله است بر « 3 » تحريك از جهت دو غرض « 4 » است : يا از جهت جذب منفعت و حصول لذت است و اين قوت را شهوانى گويند يا از جهت دفع مضرّت و غلبه است و اين قوت را غضبى « 5 » گويند « 6 » . اين است بيان روح نباتى و روح حيوانى « 7 » و روح نفسانى كه گفته شد . و كمال قالب تا بدين جا بيش نيست و علم طبيب « 8 » تا بدين جاست و شركت حيوان با انسان تا بدين جاست « 9 » . و انسان كه مركّب است از جسم و نفس « 10 » ، كمال جسم اين « 11 » بود كه گفته شد و مراد و مقصود از قالب انسان « 12 » ، روح نفسانى است كه نفس ناطقه را زجاجه مىشود . و انسان كه ممتاز مىشود از ديگر حيوانات « 13 » به نفس ناطقه ممتاز مىشود « 14 » . و روح نفسانى چون به كمال خود مىرسد ، زجاجهء نفس ناطقه مىگردد . و عقل چون به كمال خود مىرسد زجاجه « 15 » الهام [ 236 ب ] مىگردد .
باب « 16 » در سخن اهل وحدت در معرفت انسان
بدان كه اهل وحدت مىگويند كه هرچه موجود است ، جمله به يك بار وجود خدا « 17 » ست و خدا « 18 » ست كه به هر صورت و هر صفت كه امكان دارد كه آن « 19 » صورت و آن صفت بباشد و آن صورت و آن صفت « 20 » در مرتبهء خود ، صورت و صفت كمال باشد ، مصوّر و موصوف است و « 21 » اسمى دارد . و اين كمال عزّت وى است و كمال « 22 » عظمت و كمال « 23 » عزّت وى حجاب احديّت وى است . پس انسان
هامش
( 1 ) . كد ، كب : - شود بر تحريك . . . و اين قوت فاعله .
( 2 ) . اساس : باعث و ، مت : باعثه .
( 3 ) . كد : به .
( 4 ) . كد : عرض .
( 5 ) . كد : غصبى
( 6 ) . مت : خوانند .
( 7 ) . كد ، كب : حياتى .
( 8 ) . اساس ، كد : طيب .
( 9 ) . كد ، كب : - و شركت حيوان با انسان تا بدين جاست .
( 10 ) . اساس : + و .
( 11 ) . كد ، كب : آن .
( 12 ) . اساس : + و .
( 13 ) . كب : حيوان .
( 14 ) . كد : - و انسان كه ممتاز . . . ممتاز مىشود .
( 15 ) . مت ، كد : - نفس ناطقه مىگردد . . . زجاجه .
( 16 ) . كد ، كب : باب .
( 17 ) . كب : + تعالى .
( 18 ) . مت : + آن .
( 19 ) . اساس : - آن
( 20 ) . كب : صفتى .
( 21 ) . مت : كد ، كب : - و .
( 22 ) . كد : + و ، كب + و عزت و .
( 23 ) . كد : - كمال ، كب : - كمال عزت وى .