و ديگر فرمودهاند « 1 » كه اول چيزى كه خداى - تعالى « 2 » - بيافريد ، قلم بود ، اين جمله راست است و مراد ايشان از اين جمله يك جوهر است و اين جوهر اول است . و جوهر اول را به اضافات « 3 » و اعتبارات به اسامى بسيار « 4 » ذكر كردهاند . يعنى چون جوهرى ديدند كه دانا بود به ذات و داناكنندهء ديگرى بود ، نامش عقل فرمودند « 5 » كه عقل « 6 » مدرك است . و چون همان جوهر « 7 » ديدند كه پيدا بود به ذات و پيداكنندهء ديگرى بود ، نامش نور فرمودند از جهت آنكه نور ظاهر و « 8 » مظهر است . و چون همان جوهر را « 9 » ديدند كه زنده بود به ذات « 10 » و زندهكنندهء ديگرى بود ، نامش روح فرمودند كه روح حى و محيى است . و چون همان جوهر را ديدند كه هرچه بود « 11 » و هست و خواهد بود ، جمله در وى موجود بود « 12 » ، نامش ام الكتاب فرمودند . تا سخن دراز نشود و از مقصود بازنمانيم .
و « 13 » اگر همين جوهر را ملك گويند و اگر همين جوهر را « 14 » جبرئيل گويند و اگر ميكائيل گويند « 15 » و اگر اسرافيل گويند و اگر عزرائيل گويند و اگر نبى گويند و اگر رسول گويند و اگر [ 233 ب ] ام القرآن گويند همه قرائت كتاب اللّه ، قرآن است و اكرام الفرقان گويند كه قرائت كلام اللّه ، فرقان است « 16 » ، راست باشد « 17 » . و اين هر دو « 18 » قرائت « 19 » از عقل است « 20 » كه عالم و عليم « 21 » و علّام است زيرا كه قرائت « 22 » كتاب اللّه و كلام اللّه عبارت از علم است به كتاب اللّه و كلام اللّه . و عالم ، عقل مؤمنان است و عليم ، عقل انبياست و علّام عقل اولياست زيرا كه موسى كه نبى بود ، عليم بود و خضر كه ولى بود ، علّام بود ، از جهت آنكه موسى را علم الكتاب « 23 » بود و خضر را علم كلام بود . و كتاب ، شهادت است و كلام ، غيبى « 24 » است .
هامش
( 1 ) . كد ، كب : فرمود .
( 2 ) . كب : - خداى تعالى .
( 3 ) . مت : اضافت .
( 4 ) . كب : مختلف .
( 5 ) . مت : فرمود
( 6 ) . مدرك .
( 7 ) . مت ، كب : + را .
( 8 ) . مت : - و .
( 9 ) . كد : - را .
( 10 ) . مت : - به ذات .
( 11 ) . كد : كه جوهر چه بوده است ، كب : كه هرچه هست و بود .
( 12 ) . مت : بودند .
( 13 ) . مت : - و .
( 14 ) . مت : - همين جوهر را .
( 15 ) . كد ، كب : - و اگر همين جوهر را جبرئيل گويند و اگر ميكائيل گويند .
( 16 ) . كد ، كب : - و اگر رسول گويند و . . . فرقان است .
( 17 ) . كد ، كب : باشد .
( 18 ) . كد ، كب : - هر دو .
( 19 ) . كد ، كب : مراتب .
( 20 ) . كد : + و عقل است ، كب : + و اين عقل است .
( 21 ) . كب : - و عليم .
( 22 ) . كد ، كب : + عقل مر
( 23 ) . كد ، كب : كتاب .
( 24 ) . كد ، كب : غيب .